Het vertalen van een revolutie

 

Door: Yari van der Horst

Anna Mydlarska heeft jarenlang met Lech Walesa samengewerkt. Toen ze 25 was werd ze zijn vertaler en heeft ze van alles meegemaakt bij Solidarnosc. 

 

U was de vertaler van de leider van Solidarnosc en de toekomstige president van Polen, Lech Walesa, hoe bent u dit geworden? 

Ik werkte in 1981 voor het hoofdkwartier van Solidarnosc. Daar schreef ik de interne nieuwsberichten en stond ik journalisten te woord. Nadat ik op een dag met een buitenlandse journalist had gesproken werd ik benaderd door een vrouw die werkte als vertaler bij Solidarnosc. Ze zei: “Ik hoorde je net praten met die journalist. Je Engels is echt heel goed, dus ik heb een aanbod voor je: Ik wil dat jij de interviews en berichten van onze leider, Lech Walesa, gaat vertalen.” Ik had nog nooit een interview vertaald, maar deze kans kon ik natuurlijk niet aan me voorbij laten gaan! Het vertalen ging de eerste keer niet gelijk heel goed omdat ik niet alles kon onthouden wat hij zei. Ik zat naast hem en hij bleef maar praten. Ik vroeg hem dan ook om af en toe even te stoppen met praten. Naarmate we dit vaker deden wist hij precies hoeveel ik kon onthouden van wat hij zei, en sindsdien waren we dus perfect op elkaar ingespeeld. Niemand heeft zoveel interviews van meneer Walesa vertaald als ik, en daar ben ik trots op! 

 

Kende u Lech Walesa ook buiten uw werk om? 

Jazeker. Ik sprak vaak met hem, ook buiten mijn werk. De eerste keer dat we elkaar spraken, nog voordat ik bij Solidarnosc werkte, was na een grote staking. Walesa werd omringd door een grote groep mensen en signeerde foto’s die aan hem werden gegeven en die hij bij had. Hij gaf mij een foto, maar ik had hem helemaal geen foto gegeven om te signeren. Toen ik dit tegen hem zei zei hij “Geen probleem meisje, deze is voor jou!  Ik ben net als Robin Hood: ik neem dingen weg van de rijken en geef het aan de mensen die niets hebben!”. Na deze eerste ontmoeting was ik zeer onder de indruk van zijn snelle en scherpe reactie, en elke keer als ik met hem sprak was hij zo. 

 

Hoe was het om deel te nemen aan zo’n invloedrijke en succesvolle organisatie? 

We voelden ons onderdeel van iets groters. We waren echt trots om hier deel van uit te mogen maken! Daarnaast ontvingen we ook steun van over de gehele wereld. In het begin voelden we ons amateuristische nieuwsschrijvers en vertalers, maar na een tijdje kregen we zelfs verzoeken van internationale magazines zoals ‘Time’ om onze stukken uit te wisselen met hen. Mensen namen ons serieus, het was geweldig! 

 

Bent u wel eens in aanraking gekomen met de autoriteiten? 

We werden regelmatig lastiggevallen door de politie en de geheime dienst. De keer die me het beste is bij gebleven is eigenlijk een heel grappig verhaal. Op een dag ging ik vanuit het Solidarnosc-kantoor samen met Lech Walesa en de top van de organisatie naar een belangrijke bijeenkomst. Op het kantoor bleef één nieuwe secretaresse achter, zodat zij het gebouw in de gaten kon houden en telefoontjes aan kon nemen. Ze was doodmoe omdat ze heel de nacht had doorgewerkt. Opeens kreeg ze een telefoontje van, zo bleek achteraf, de geheime dienst. De stem aan de telefoon vroeg of hij met het hoofdkwartier van Solidarnosc sprak. Toen de secretaresse ‘ja’ zei, zei de stem dat er op de bijeenkomst waar wij naartoe onderweg waren een bom was geplaatst die het gebouw en de gehele omgeving zou wegvagen. In die tijd had je nog geen mobieltjes, dus ze moest wachten totdat wij gearriveerd waren om ons te kunnen bereiken op de telefoon daar. Ze was alleen zo moe dat ze na een tijdje gewacht te hebben in slaap viel en pas een paar uur later wakker werd. Ze zette onmiddellijk het nieuws aan en zag niks wat te maken had met een bom die ontploft was. Dus besloot ze maar weer verder te slapen. Uiteindelijk was er ook helemaal geen bom, de geheime dienst wilde alleen de bijeenkomst verstoren. Dat was ze ook zeker gelukt als de secretaresse niet in slaap was gevallen en ons had weten te bellen. Een geluk bij een ongeluk. 

 

Welke ervaring tijdens uw tijd bij Solidarnosc heeft de meeste indruk op u gemaakt? 

In de zomer van 1981 was ik in mijn kantoor aan het werk. Opeens stapte een jonge man – niet ouder dan 25 en gekleed in een leren motorpak – binnen. Hij vroeg me in het Engels, met een zwaar Amerikaans accent, of dit het hoofdkwartier van Solidarnosc was. Toen ik bevestigend antwoordde was hij door het dolle heen. Hij schreeuwde: “Eindelijk ben ik er! Dit is de belangrijkste plek in de hele wereld om nu te zijn, hier wordt geschiedenis geschreven!”. Daarna vertelde hij me dat hij in de VS met zijn motor op de boot was gestapt, naar Griekenland was gevaren en vanuit daar op zijn motor naar Polen was gereden. Hij wilde per se met ogen eigen de historische gebeurtenissen die zich hier in Gdansk afspeelden aanschouwen. Toen hij me dit verteld had, drong de omvang en impact van wat we hier deden voor de eerste keer pas echt tot me door. Mijn perceptie van Gdansk was in één klap veranderd. Ik was opgegroeid met de gedachte dat Warschau de enige belangrijke plek in Polen was, en dat als je iets bijzonders wilde doen of bereiken je daarnaartoe moest of naar London, New York of een soortgelijke stad. Maar hier stond een jongen uit New York voor me die naar mijn stad kwam omdat hij het op dat moment de belangrijkste plek van de wereld vond. Sindsdien zeg ik altijd tegen mensen: “Het maakt niet uit waar je bent of wie je bent, als je iets écht wilt kun je je dromen waar maken!”