Gdańsk: bakermat van het Poolse liberalisme

 

Bron: https://www.gulf-times.com/story/619236/Liberal-mayor-of-Poland-s-Gdansk-dies-after-stabbi 

 

Elke stad is beter af met een goede burgemeester. Een leider die de stad liefheeft en het beste voor heeft met iedereen. Zo’n persoon moet je als stad koesteren. Gdansk had zo’n burgemeester, totdat hij begin dit jaar vermoord werd. De moord op de burgemeester van GdańskPawel Adamowicz, begin dit jaar zorgde voor grote verslagenheid en verbijstering in de stad zelf en ver daarbuiten. Adamowicz was een progressief licht in de autoritaire duisternis die Polen al jaren in zijn greep houdt. Hij stond als geen ander symbool voor de stad waarvan hij burgemeester was. Liberaal, progressief en solidair zijn termen die representatief waren voor zowel Gdańsk als Adamowicz. Vorige maand werd Dulkiewicz, de voormalige locoburgemeester, met 82% van de stemmen verkozen als opvolger van de vermoorde burgemeester. Hiermee doet Gdańsk haar unieke reputatie binnen Polen als progressieve stad wederom eer aan. Wanneer men aan activisme en hervormingen in Polen denkt, denkt men al snel aan Gdańsk. Maar hoe heeft Gdańsk, in een land wat jarenlang gekenmerkt werd door autoritarisme en momenteel door een conservatieve overheid, deze unieke reputatie weten te verwerven en te behouden? 

 

 

Het begin van een omslag 

 

De decennia na de Tweede Wereldoorlog werden gekenmerkt door economische moeilijkheden. In 1970 verhoogde de Poolse overheid de prijzen van voedsel terwijl de lonen stagneerde. Dit ontketende protesten in de scheepswerven van Gdańsk en een aantal andere steden tegen de dalende levensstandaard. Het leger greep hardhandig in, wat resulteerde in 44 doden. Hierdoor keerde de rust terug, maar Gdańsk bleef een tikkende tijdbom voor de overheid. In 1980 was het weer raak. Het ontslag van een werkneemster van de Lenin Scheepswerf (met als reden dat zij lid zou zijn van een illegale vakbond) vormde de katalysator voor een grootschalige staking onder leiding van Lech Walesa. De eisen van de stakers werden ingewilligd, maar Walesa overtuigde de stakers om het momentum wat ze gegenereerd hadden om te zetten tot een staking die verder ging dan alleen eisen voor een beter loon. Ze sloten zichzelf op in de scheepswerf en kwamen met 21 eisen op de proppen, waaronder de legalisatie van onafhankelijke vakbonden. De overheid ging hiermee akkoord – de eerste vreedzame overwinning op het communisme.  

 

Een maand later verzamelde afgevaardigden van 36 regionale vakbonden zich in Gdańsk om daar een coalitie te vormen onder de naam ‘Solidarnosc’ (Solidariteit), met als leider Lech Walesa. 

Binnen drie maanden had Solidarnosc tien miljoen leden en werd daarmee de snelst groeiende vakbond in de gehele wereldgeschiedenis. Door het succes inspireerde Solidarnosc talloze gelijksoortige bewegingen en durfde ze het aan om te lobbyen voor verdere hervormingen en vrije verkiezingen, wat ervoor zorgde dat de Poolse regering de vakbond ophefte en de leiders oppakte. Een dalende economie en nieuwe stakingen zorgden er in 1989 voor dat de vakbond weer toegestaan werd en in onderhandelingen tussen de overheid en een door Solidarnosc geleide coalitie werden verkiezingen afgedwongen. De communisten werden hier verslagen en Lech Walesa werd de eerste (gekozen) president van Polen en ontving de Nobelprijs voor de vrede. De gebeurtenissen in Gdańsk die tot de verkiezingen leidden en de uiteindelijke verkiezingen in Polen zelf inspireerde de revoluties in andere communistische landen en luidden daarmee de val van de Sovjet-Unie in. 

 

Liberalisme en Gdansk zijn één 

 

Sindsdien is het liberalisme niet meer weg te denken uit Gdańsk. Veel van de liberale hervormingen die in Polen zijn doorgevoerd hebben hier zijn oorsprong. Zelfs de voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, komt uit GdańskTusk is ook één van de oprichters van de partij Burgerplatform, die in 2007 en 2011 de landelijke verkiezingen won. De doelen van Burgerplatform waren voornamelijk om Polen op een progressieve manier te ontwikkelen en om het land verder te integreren in de Europese Unie. In 2015 verloor Tusk zijn partij de landelijke verkiezingen van PiS, de huidige regeringspartij. PiS, wat staat voor Prawo i Sprawiedliwość (Recht en Rechtvaardigheid), is een nationalistische en conservatieve partij, die actief zijn best doet om de vorderingen onder het bestuur van Tusk ongedaan te maken. De liberale bewegingen in Gdańsk worden door PiS niet gewaardeerd, en ze doen dan ook hard hun best om deze zoveel mogelijk in te perken en te dwarsbomen. Toch zit het liberale gedachtegoed in Gdańsk zo diepgeworteld dat dit niet gemakkelijk gaat. Nog steeds zijn er allerlei liberale en eurocentrische evenementen en bewegingen te vinden. Zo is er bijvoorbeeld het European Solidarity Centre te vinden, een museum ter ere van het activisme in Gdańsk en de rol die Polen de afgelopen eeuw binnen Europa heeft gespeeld.  

 

Een hoopvolle toekomst 

 

Ook is Gdańsk wederom de geboorteplek van een nieuwe, progressieve politieke partij. Begin dit jaar heeft Robert Spring de partij ‘Wiosna’ opgericht. Deze partij heeft als doel de hegemonie van PiS over de gang van zaken in Polen en de banden tussen de Katholieke Kerk en de staat te doorbreken. 

In de peilingen staat PiS nog steeds fors aan kop, maar als Wiosna en andere progressieve partijen genoeg stemmers kunnen overtuigen om op hen te stemmen kunnen ze wellicht samen een meerderheid krijgen en PiS verslaan. In mei vinden verkiezingen plaats voor het Europese Parlement en eind dit jaar zijn de landelijke verkiezingen in Polen. Daar zal blijken of het recessieve en nationalistische beleid van de huidige regeringspartij verslagen kan worden. En als dat gebeurt, zal dat grotendeels aan het liberale en progressieve Gdańsk te danken zijn. Alweer.