Feest mag niet vergeten worden bij mensen met dementie

Tóch feest vieren ondanks alle prikkels die mensen met dementie liever niet hebben

Door Joppe te Lindert

Terwijl heel Nederland thuis de kerstboom optuigt en inkopen voor het kerstdiner doet, houden bewoners van verpleeghuis Den Es uit Varsseveld zich nog niet bezig met kerst. De bewoners van deze Achterhoekse zorginstelling zijn namelijk bijna allemaal dementerend, hierdoor gaan de geestelijke vermogens onomkeerbaar achteruit.* Feestdagen draaien bij de zestien woningen op Den Es vooral om het ophalen van feesten van vroeger. “Dat je iemand nog gelukkig mag maken is super mooi, ook al weet je dat het heel snel weer weg is.”

Verpleeghuis Den Es, Varsseveld, Achterhoek. Foto: Joppe te Lindert

Bij binnenkomst staat er een grote versierde kerstboom in de centrale ruimte van Den Es. Ik word begeleid door Sjoukje Linnnenbank (59), die hier woon- en activiteitenbegeleidster is. We gaan in de personeelspost zitten waar een aantal computers, bureaustoelen en kasten staat. Ik vraag haar hoe ze invulling gaan geven aan de kerst die voor de deur staat. “De spelletjes, de bloemstukjes die gemaakt worden, het eten, alle activiteiten worden aangepast aan kerst.” Ze onderschrijft dat een ‘gewone’ kerst niet mogelijk is. “Er zijn wel dingen als een kerstboom en een huiskerstviering, maar het is allemaal aangepast aan de verschillende niveaus van de bewoners. Het draait vooral om de beleving.”

De dementie doet iets met het feest. Ank Woltering (47), ook woon- en activiteitenbegeleidster op Den Es, gaat hier verder op in. “We proberen met de feesten herinneringen op te halen, zodat de bewoners ze kunnen herbeleven. Ook willen we de bewoners nog laten beleven in het moment, ook al weet je dat de meeste het met een uur weer vergeten zijn.”

De essentie van het feest komt hier naar voren. Ank: “We vieren om ze bij het ‘nu’ te houden, om wel te beleven. Er is in elk stadium wel iets voor te bedenken. Vroeger hadden we algemene activiteiten in grote ruimtes. Nu is het meer individueel op ieders eigen niveau.” Sjoukje vult haar aan. “Het hoort erbij. We willen een extra gevoel van feest creëren.” Ook moet er volgens haar gefocust worden op wat mensen nog wel kunnen. “Je bent zelf het grootste instrument. Je kan ze alles bieden maar je bent zelf het belangrijkst. Mensen hebben hulp nodig bij het feestvieren, door ze bijvoorbeeld even te wijzen op de mooie kerstboom. Als je ze niet wijst op die dingen, beleven ze het niet. Wij maken als collega’s het feest voor de bewoners.”

Over het feit of de bewoners genoeg feesten laten de dames zich uit. Sjoukje: “Ik denk het wel, maar niet allemaal. Het ligt eraan waar je zit in het dementieproces. Als je je er bewust van bent dat je dementerend bent, is er enorm veel strijd. Die mensen zie je dan ook soms ontzettend verdrietig. Als ze zich er niet meer bewust van zijn vieren ze genoeg feest. Ank vult het aan: “Ja, er is voldoende aanbod, vooral omdat de mensen meegenomen worden in de tijd van het jaar.” Op de vraag of het feesten ooit ophoudt antwoordt Ank: “Jazeker, ver in het proces houdt het feesten op.”

En toch. Die dementie… Hoe is het feest is voor de bewoners? Ank vertelt er het volgende over. “Er is veel onrust. Mensen voelen dat er iets is. Er is verandering. Mensen worden opgehaald en even meegenomen naar de familie. Er gebeurt meer, waardoor de mensen sneller overprikkeld zijn. Wij proberen om alles zo rustig mogelijk in te vullen, maar wel echt te vieren. Dat moet de kracht zijn van een activiteitenbegeleidster. Wel vieren, maar gericht op de bewoner.”

Er zijn veel prikkels tijdens feesten waar mensen met dementie slecht mee om kunnen gaan. “Dementie neemt heel veel onrust mee op feesten. Iemand denkt bijvoorbeeld: wat staat er te gebeuren? Wat moet ik regelen? Vroeger als ik een kerstboom zag kreeg ik eters. Iemand met dementie zal daar spanning door voelen, dat zie je heel vaak”, aldus Ank. Ik vraag haar of het feesten nog wel echt een feest is voor mensen met dementie. “Dat kan, maar meer niet dan wel. Ze leven het beste als alles ‘gewoon’ is. Gestructureerd. Saai.” Ik reageer. “Waarom wordt het dan gevierd ondanks al die spanning, die onrust en al die prikkels?” “Dat mag er wel eens zijn. Het is echt voor die paar keer dat er nog blijdschap of emotie is. Dat ze nog wel gewoon even genieten. Net zoals jij en ik. Dan komt de herkenning van het feest terug.”

*Meer informatie over dementie: https://www.alzheimer-nederland.nl/sites/default/files/directupload/factsheet-dementie-algemeen.pdf