Vaccineren doe je niet voor jezelf, maar voor je medemens

Jip Schrijvers – 25 november 2020

Het coronavaccin is in aantocht, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. De stem van de antivaccinatiebeweging klinkt steeds harder en ook in verpleeghuizen gaat dat invloed hebben, merkt specialist ouderengeneeskunde Bob van Gelder.

Interview – Bob van Gelder

Bob van Gelder (op bed) met een collega in gesprek met een bewoner Bron: Novicare.nl

Als arts in een verpleeghuis krijgt Bob van Gelder veel te maken met de gevolgen van het coronavirus. Toch zijn er sinds kort weer bezoekers welkom en heerst er minder spanning volgens Van Gelder. Het vaccin is de volgende grote stap richting het nieuwe normaal, maar het aantal wantrouwers van het vaccin blijft stijgen. Uit de peiling van het ANBO blijkt dat twee derde van de ouderen zich wil laten inenten. Dat betekent dat een op de drie ouderen straks vatbaar blijft voor het coronavirus. Hoe gaat een verpleeghuis hiermee om? En hoe kijkt Van Gelder tegen deze situatie aan?

Hoe gaan jullie met het vaccineren om?

“Wij werken natuurlijk met een oudere doelgroep, dus zeker voor het zorgpersoneel is het vaccin erg belangrijk. Onze bewoners krijgen sowieso ieder jaar de griepprik aangeboden. Wanneer mensen die weigeren, dat wordt dan ook geaccepteerd. Met het coronavirus zullen wij ook zo te werk gaan, alleen er zijn ook bewoners die al aan het einde van hun leven zitten en het prima vinden als het via het corona virus ten einde komt. Het vaccin komt natuurlijk snel op de markt, er is nog weinig over bekend, dus wij snappen het als bewoners ervoor kiezen zich niet te laten vaccineren, en dat respecteren wij ook.”

Is het dan niet jullie taak om de bewoners te informeren over het vaccin?

“Het is erg belangrijk dat er nu gevaccineerd gaat worden zodat het virus uiteindelijk uit kan doven. Maar je weet niet wat de bijwerkingen zijn, zeker bij ouderen kan dat gevolgen hebben. En daarom laten wij de keuze bij de bewoners en respecteren wij die keuze ook.

Wanneer de bewoner niet meer zelf bekwaam is bepaalt de zogeheten eerste contactpersoon of de bewoner gevaccineerd wordt. Dat kan een zoon of dochter zijn, een neef of nicht of zelfs een buurvrouw als iemand helemaal geen familie meer heeft. ”

Bent u dan niet bang dat die eerste contactpersoon een andere denkwijze heeft dan de bewoner?

“Bij zo’n situatie moeten we het gesprek aangaan. We luisteren naar de motivatie van de contactpersoon om de bewoner geen vaccinatie te geven. Als ze een goede argumentatie geven kunnen we dat respecteren maar wanneer ze geen goede argumentatie geven wordt dat lastiger. We proberen in zo’n gesprek alle voor- en nadelen goed uit te leggen en daaruit volgt dan een beslissing. ”

Hoe kijkt u tegen het voornemen aan dat de ouderen en het zorgpersoneel eerst gevaccineerd worden?

“Ik vind het op zich prima, je moet natuurlijk een keuze maken. Je kunt die keuze op verschillende gronden maken. Je kunt kijken naar wie het virus het meest verspreiden, dat zou zomaar de jeugd kunnen zijn. Maar als je de kwetsbare groep wil beschermen, dan is het goed om hen te vaccineren. Maar ook de mensen die voor die groep werken, dus de zorgmedewerkers. ”

Hoogleraar Vaccinologie Ben van der Zeijst beweert dat een groot gedeelte van de maatregelen losgelaten kunnen worden wanneer de grootste risicogroep is gevaccineerd.

Bent u het eens met deze denkwijze?

“Ik denk niet dat wanneer de kwetsbare groep en de zorgmedewerkers gevaccineerd zijn je meteen de maatregelen kunt loslaten. De meeste ziekenhuisopnames zijn niet per se de kwetsbaren, dus dat zal niet de groep zijn die gevaccineerd wordt. Als eerste moet de infectiegraad echt naar beneden, dus het aantal besmette mensen moet teruglopen. Je moet vooral kijken naar het omslagpunt, dat als je 50 tot 60% hebt gevaccineerd, je kunt dan kijken naar het loslaten van de maatregelen.”

Moeten we anti-vaxxers als het ware ‘buitensluiten’ van de samenleving?

“Ik denk dat de kunst is om zo goed mogelijk uit te kunnen leggen waarom vaccinatie goed is en daarmee mensen te motiveren. Mensen straffen werkt sowieso niet, je kunt en mag mensen geen boetes opleggen omdat ze niet gevaccineerd zijn. Belonen zou kunnen, dat je er iets tegenover stelt. Maar dat kost natuurlijk veel geld. Mensen echt uitsluiten is lastiger, misschien voor bepaalde zaken zoals mondkapjes verplichten voor bezoek bij mensen die niet zijn gevaccineerd.”

Is het een optie voor jullie als verpleeghuis om bewoners te weigeren omdat ze niet gevaccineerd zijn?

“Ik denk dat dat te ver gaat. Zo iemand is natuurlijk wel een potentiële bron, dus die mensen moeten we dan volledig beschermd behandelen. Er zijn natuurlijk ook mensen die om religieuze redenen niet willen laten vaccineren, dan kunnen wij niet zeggen dat ze hier niet welkom zijn. Het enige wat wij dan kunnen doen is extra voorzorgsmaatregelen nemen om te zorgen dat mensen veilig bij ons in de instelling kunnen zijn.”

“Het eerste schaap moet over de dam zijn”

Kunt u het wantrouwen in het vaccin ook enigszins begrijpen?

“Ja ik snap het wel. Het vaccin wordt in snel tempo op de markt gebracht, dat mensen dat spannend vinden kan ik begrijpen. Voor de eerste gevaccineerde groep wordt het het spannendst denk ik, maar ik denk dat wanneer deze groep eenmaal gevaccineerd is, er meer mensen mee zullen gaan. Het eerste schaap moet over de dam zijn”

Denkt u dat het mogelijk is om het zorgpersoneel voor een groot deel te laten vaccineren?

“Ik denk dat daar de motivatie groter is dan bij bijvoorbeeld de jongeren. Het feit dat ze zorgmedewerkers zijn geeft al aan dat ze zich inzetten voor de medemens. En het vaccineren is niet per se voor jezelf maar vooral voor de medemens, zodat je de anderen niet besmet.