“Ik heb geen beperking, het systeem beperkt mij”

Naomi Doevendans (Foto door: Kelly Sue)

Door: Thieu de Laat

Naomi  Doevendans (24) uit Amsterdam strijdt actief tegen validisme. Validisme betekend  discriminatie en systematische onderdrukking en uitsluiting op grond van lichamelijke beperking.
 Zelf heeft ze een progressieve ziekte waardoor ze sinds haar 20e  gedeeltelijk van een rolstoel gebruik maakt.

 

Validisme en dakloosheid 

Ze noemt validisme een groot probleem.
“85% van Nederland is ontoegankelijk. Heel veel gebouwen in Nederland zijn niet toegankelijk voor rolstoelers. Maar deze ongelijke behandeling is op veel meer manieren te merken.”

Naomi was door een moeilijke thuissituatie tijdens haar pubertijd een periode dakloos. Toen ze uit haar dakloze situatie kwam en begeleid ging wonen, merkte zij die ontoegankelijkheid steeds meer.
‘’Toen zat ik nog niet in een rolstoel maar het ging wel steeds slechter, ik had veel pijn en zeker bij traplopen. In die tijd zat ik ook al in de medische molen om te achterhalen wat er aan de hand zou kunnen zijn, want een diagnose had ik toen nog niet.  In het gebouw waar ik terecht kwam voor begeleid wonen was geen lift. Ik had al gevraagd of ik op de begaande grond geplaatst mocht worden maar hier was toen geen gehoor aan gegeven. Met mijn begeleider waren we bezig met het regelen van een satelliet woning (een woning gekoppeld aan een instelling, maar wel los voor begeleid wonen) Maar toen kwam ik in een rolstoel terecht, geloofden ze ineens niet meer dat ik voor mezelf kon zorgen. Ik mocht niet meer naar de zelfstandige sataliet woning maar moest gedwongen in een 24/7 zorginstelling gaan wonen voor mensen met zware lichamelijke beperkingen. Terwijl ik enkel toegankelijkheid nodig had. Hier zie je dus weer die enorme vooroordelen die om mensen met een beperking hangen, en validisme.

Dit maakte veel los bij Naomi
‘’Mensen geloven je niet, dat frustreert je al heel erg, en dan willen ze ook nog je zelfstandigheid van je afnemen omdat ze een rolstoel zien. Die rolstoel geeft je juist zelfstandigheid. Zoveel mensen zeggen hoe erg ze het vinden voor je, terwijl die rolstoel je júist vrijheid geeft, het is het systeem wat je de beperkingen oplegt.”

Validisme in de maatschappij

Validisme begon ze steeds meer te merken.
‘’Mensen gaan je anders of zelfs onmenselijk behandelen. Ze zien je als kind en denken dat je niet werkt, en geen bijdrage aan de maatschappij kan leveren. Mensen die ik niet eens ken vragen bijvoorbeeld wat er mis met me is, of hoe ik seks in een rolstoel heb, terwijl ze mijn naam niet eens kennen. Dan denk ik: aan andere wildvreemden durf je dat toch ook niet te vragen? Je wordt snel zielig gevonden.”

Het validisme gaat volgens Naomi ver de geschiedenis in:
‘’Vroeger werden er veel mensen met een lichamelijke en/of geestelijke beperking uitgemoord om een ‘perfecte samenleving te creëren’. Massamoord op mensen met een beperking was een van de eerste genocides ooit. Ook in de tweedewereldoorlog zijn er heel veel mensen met een beperking uitgemoord, ze werden gebruikt om gaskamers te testen.Maar waarom wordt hier zo weinig nadruk gegeven in de educatie hedendaags? En waarom is er bijvoorbeeld wel een homomonument maar geen monument voor mensen met een beperking? Ik merk ook in deze tijd dat discriminatie op basis van beperking als veel minder wordt ervaren dan bijvoorbeeld racisme of LGBTQI+ fobie. Dit komt doordat er heel weinig over gesproken wordt over validisme.  Het lijkt dierdoor als ‘normaal’ gezien te worden en dat vind ik heel erg.”

LGBTQI+

Naomi is panseksueel en voelt zich dus aangetrokken tot personen ongeacht gender identificatie, ze heeft inmiddels bijna 5 jaar een vriendin.
‘’Ik had te maken met vooroordelen op grond van mijn beperking en LGBTQI+. Als ik met mijn vriendin hand in hand over straat ga, denken ze eerst altijd dat het mijn begeleider is. Mensen lopen dan naar mijn vriendin toe, en zeggen hoe knap ze het vinden dat ze mij helpt. Als ik dan uitleg dat ze mijn vriendin is, reageren ze heel verbaasd. die optie lijkt helemaal uitgesloten. Ik merk ook wel eens dat sommige mensen denken dat ik geen bijdrage leef aan een relatie. Dan denk ik: hoezo zou dat ander zijn dan een relatie van twee mensen die niet in een rolstoel zitten.

Actie

 Naomi besloot in actie te komen tegen de vele discriminaties en vooroordelen die hangen rond LGBTQI+ en daklozen.
‘’Activisten begonnen mij anders te behandelen omdat ik in een rolstoel zat, dat vond ik heel erg raar. Ze begonnen bijvoorbeeld heel overdreven te zeggen hoe goed het was dat ik hier was. of namen mijn onderdrukking die ik ervaarde niet serieus. Toen ben ik mij meer gaan verdiepen in validisme. en ben ik voorlichting gaan geven over validisme aan activisten. Want je ziet bijvoorbeeld weinig mensen in een rolstoel bij demonstraties, omdat dit vaak fysiek en sociaal ontoegankelijk is.”

Verandering 

‘’Zelf blijf ik me bezighouden met actievoeren en trainingen geven want ik vind dat educatie alles is. Vertel meer over discriminatie op basis van beperking, ook de discriminatie en genocides uit de geschiedenis. Kijk daarnaast ook naar gebarentaal, nu moeten er mensen zich vrijwillig laten opleiden voor gebarentaal zodat doven en slechthorenden kunnen communiceren. Dat vind ik heel raar, want door in de basis wel de gesproken Nederlandse taal mee te nemen, maar niet de Nederlandse gebarentaal, sluit je in feiten een groep uit. Neem gebarentaal dus mee in het leren van taal op de basisschool. Het is ook heel belangrijk dat we kinderen en komende generaties leren dat mensen met een beperking niet minder zijn, maar dat ze minder worden gemaakt.

Media moeten ook stoppen met ‘’inspitration porn”. Er wordt dan een zielig verhaal van je gemaakt dat je ‘’ondanks’’ je beperking kan je dit en dat. Mensen denken dat een beperking hebben het ergste is wat je kan overkomen, en gebruiken je als middel voor inspiratie en motivatie, en niet meer als persoon. Bij een interview gaat het ook altijd over wat ik heb, terwijl het over zoveel andere dingen kan gaan.

“Daarnaast is toegankelijkheid echt noodzaak.  Er wordt wel over gesproken, maar mensen snappen niet wat die 85% ontoegankelijkheid inhoudt. In feite zeg je tegen mensen: we hebben 100% Nederland, maar jij mag maar 15% betreden. Mensen bagatelliseren het. Ze zeggen dan dat je op een ontoegankelijke plek wel mag komen, alleen dat dat helaas niet kan. Maar dan zeg je toch in feite hetzelfde? Tuurlijk, met een beperking leven is niet altijd makkelijk, maar het wordt ons zo vaak moeilijker gemaakt. Het geldt niet alleen voor slechthorenden maar ook voor blinden en slechtzienden. Hoe vaak ik wel niet een blindengeleiden strook in een muur zie verdwijnen. Vaak denken mensen dat een gebouw toegankelijk is, maar ga eens na hoe veilig die houten plank is, hoe toegankelijk is dat je als rolstoeler eerst een sleutel moet vragen van het toegankelijk toilet, die er al bijna nooit is.”