“Op het internet kan iedereen zich voordoen als een ander.”

10-12-2020, TERNEUZEN – Sinds het begin van 2020 horen we steeds meer over fraude via de telefoon en WhatsApp. Dit jaar zijn de cijfers ruim over de cijfers van vorig jaar gegaan. Maar waarom bloeit het juist nu op? De woordvoerder van de Fraudehelpdesk, Tanya Wijngaarde, vertelde meer over de aanpak van fraudeurs en de verschillende manieren van frauderen.

“Aan het begin van het jaar hoorde je veel over telefonische fraude. Hoe is het te verklaren dat er aan het begin van het jaar zoveel gefraudeerd werd over de telefoon?”

“Nou, het is zo dat er sinds eind vorig jaar een nieuwe fraudevorm bij is gekomen. Dat noemen we: ‘telefoontje van de bank’. Daarbij wordt er iemand gebeld door de bank, je ziet ook het nummer van de bank en de persoon die belt heeft heel veel informatie over je bankgegevens verzameld, zoals je saldo. De eerste meldingen kregen we rond december vorig jaar. Waarom toen, dat is ons niet duidelijk. Het kan zijn dat er toen gewoon door iemand bedacht is om het te proberen.”

“Ook hoorde we aan het begin van het jaar veel over fraude via WhatsApp. Sterker nog, jullie zeiden aan het begin van het jaar dat jullie bezorgd waren over de explosieve toename van WhatsAppfraude. Hoe is dat dan te verklaren?”

“We hebben het dan over ‘de hulpvraagfraude’. Er zijn verschillende manieren om via WhatsApp te frauderen, bijvoorbeeld door linkjes te sturen. In het geval van ‘hulpvraag fraude’ stuurt er iemand een berichtje en doet zich dan voor als een bekende. Op die manier proberen ze dan geld te krijgen. We zagen dit voor het eerst in 2016, maar het nam elk jaar wel een beetje toe. Vanaf april dit jaar zagen we echt een enorme toename, waardoor we het eerste halfjaar al vier keer zoveel meldingen hadden dan voorgaande jaren. We kunnen daar verschillende oorzaken voor vinden. Daniël Verlaan (journalist bij RTL, red.) had onderzoek gedaan waaruit bleek dat callcenters gegevens lekken of verkopen. Dat zijn kant-en-klare pakketten met allemaal informatie over interessante mensen om te benaderen. Die zijn ook te kopen op het darkweb (Het darkweb is site die niet rechtstreeks is te vinden via bijvoorbeeld google. Het draait op deze site voornamelijk om illegale handel. Red.). Meestal zitten daar ook volledige draaiboeken bij van wat ze in welke situatie moeten zeggen. Ook kan sociale media een rol spelen, omdat mensen tijdens corona veel contact hadden met elkaar via sociale media.”

“Ook zeiden jullie aan het begin van jaar dat als deze groei doorzet, jullie ruim over de cijfers van afgelopen jaren heen gaan. Is dat al het geval ondertussen?”

“Daar zijn we allang overheen. In 2019 waren er 2.663 meldingen, 353 slachtoffers en was er €1.056.805,- schade. In 2020 (tot 1 november) zijn er 10.751 meldingen, 1.261 slachtoffers en is er al €3.655.841,- aan schade toegebracht.”

“U zei net dat ze al kant-en-klare draaiboeken klaar hebben liggen. Kiezen ze dan ook specifiek hun slachtoffers uit? Hebben ze bijvoorbeeld een lijstje met namen van mensen die wel wat geld hebben?”

“Ja, daar lijkt het wel op. Het lijkt erop dat mensen worden geselecteerd en dan vooral op leeftijd. De truc (‘hulpvraag fraude’) werkt het beste als je jezelf voordoet als kind, vooral als volwassen kind want een kind van 12 hoeft nog geen huur te betalen. Daarom zijn het meestal mensen van boven de 50. Die draaiboeken zijn dan ook meestal gericht op mensen van boven de 50. Bovendien hebben deze mensen vaak wel wat spaargeld achter de hand.”

“Soms hebben mensen het gevoel, als ze zijn opgelicht, dat ze zich moeten schamen omdat ze niet doorhadden dat ze opgelicht werden. Is dat gevoel terecht?”

“Nee, het is nooit terecht. Het komt ook deels omdat andere mensen het zo zeggen. Mensen denken het ook vaak, omdat ze het heel oppervlakkig horen: ‘je krijgt een appje en je wordt gevraagd of je even 3000 euro over wilt maken. Dat doe je toch niet.’ Als je het zo hoort doe je het natuurlijk niet, maar als je het verhaal ziet, snap je wel waarom mensen het doen. Dat zien dat eigenlijk bij alle fraudevormen hoor, dat mensen zich ervoor schamen.”

“Mensen krijgen wel eens een Sms’je in hun box dat hun bankpas is verlopen van bijvoorbeeld de Rabobank en dan moeten ze op een linkje klikken. Soms krijgen ze dit terwijl ze niet eens bij de Rabobank zitten. Hoe kunnen ze dan toch zo’n berichtje krijgen?”

“Dit is waarschijnlijk schieten met hagel. Gewoon zo breed mogelijk versturen, want ze selecteren blijkbaar niet op Rabobank-klanten. En dat is wel een heel groot verschil vergeleken met ‘telefoontje van de bank’. “

“Als gedupeerden bellen naar de helpdesk, wat doen jullie dan?”

“Wij geven mensen altijd als eerste advies, en brengen alles in kaart. Daarna verwijzen we eventueel naar een andere partij, afhankelijk van wat er gebeurd is, dus dat kan de politie zijn of slachtofferhulp. De cijfers registreren we dan voor de overheid, media en studenten. Ook waarschuwen we mensen op basis van meldingen die we krijgen en kunnen we ook campagnes bedenken.”

“Waar moeten mensen in het algemeen op letten?”

“Je moet je realiseren dat iedereen zich op het internet kan voordoen als een ander of een andere instantie. Je moet ook nooit direct betalen aan de hand van een Sms’je of een appje, kijk eerst met wie je te maken hebt. Er is ook vaak haast bij, je moet meestal direct iets doen.”