Directeur VMBO-school Tessenderlandt Breda: “Alle leerlingen in Nederland zijn kwetsbare leerlingen, zeker nu”

Tekst en fotografie: Luuk Matthijssen
11 februari

Lege klassen, gefrustreerde docenten en verveelde pubers. Dat is wat het corona-virus met het middelbaar onderwijs doet. 31 januari maakte demissionair minister Arie Slob bekend dat de basisscholen weer open mogen vanaf 8 februari 2021 maar, dat het middelbaar onderwijs nog even moet wachten op het volledig opendoen van hun deuren. Wat vinden de medewerkers van het middelbaar onderwijs hier eigenlijk zelf van? Een bezoek aan VMBO-school Tessenderlandt in Breda geeft antwoorden op die vraag.  

Het vol gesneeuwde schoolplein van het grote, witte gebouw in Breda ligt er totaal verlaten bij. Er staan slechts 2 fietsen bij de hoofdingang. Het lijkt totaal verlaten, maar dat is het niet. “Aan de andere kant van het gebouw is de fietsenstalling en die staat goed vol.” Zegt Johan Michielsen, directeur van de school, lachend. “Vierdejaars leerlingen volgen gewoon hun volledige rooster. Maar je ziet wel het effect van de maatregelen: de school wordt langzaam maar zeker echt wel leeg.”

Digitaal onderwijs

En dat de scholen zo leeg zijn is ernstig. Dat vindt niet alleen Michielsen maar onder andere ook petitie initiatiefnemers van ‘Scholen Open!’.  Zij pleiten ervoor dat het kabinet kijkt naar andere mogelijkheden dan het volledig sluiten van de scholen, dit omdat het slecht zou zijn voor de sociale ontwikkeling en psychische gezondheid van jongeren. Voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde en OMT-lid Károly Illy legt uit waarom het nog dichtlaten van de scholen een erg ingewikkelde keuze was: “Wat we weten is dat middelbare scholieren een grotere rol spelen in de verspreiding van het virus dan basisscholieren. Dat deze situatie niet goed is voor jongeren is geen speld tussen te krijgen, dat is gewoon zo, maar wat we ook niet willen is dat het virus zo’n grote kans krijgt om zich te verspreiden dat eind maart alle IC-bedden vol liggen. Dat is een op te maken balans en die balans is heel moeilijk op te maken. ”

De huidige manier van lesgeven, online dus, werkt volgens Johan Michielsen en vele anderen niet. “Soms krijg ik gewoon minutenlang geen antwoord als ik een vraag stel, dat is echt wel vervelend.” Zegt Luc Stijns, docent Engels en mentor van leerjaar 3 van de MAVO. Samen met zijn collega Jasmin van Holt, ook docent Engels,  zit hij in een groot wit lokaal met roze details, snoepjes uit een gigantische pot te snoepen: “Tja je moet wat.” Zegt van Holt. Ook zij zijn, naar eigen zeggen “helemaal klaar” met online lesgeven. “Ik wil gewoon rond kunnen lopen en ze kunnen verbeteren wanneer dat nodig is, dat gaat nu niet.” Aldus Stijns.

 

Mentale problemen

Uit door hen zelf uitgevoerd onderzoek blijkt dat De Kindertelefoon een stuk meer gebruikt wordt dan voorheen. “Wat wij merken is dat wij veel meer telefoontjes krijgen over emotionele problemen.” Zegt Paulien Morsch, woordvoerder van De Kindertelefoon. “Dat is eigenlijk een hoofdonderwerp wat weer bestaat uit kleine sub-onderwerpen. Denk aan depressie, eenzaamheid, angst en suïcide gedachten. In vergelijking met dezelfde periode vorig jaar is er een stijging van 35%.” Ook hakt de tweede lockdown er erg in bij tieners. “In vergelijking met de eerste lockdown is de stijging van telefoontjes 21%.” Ten opzichte van de eerste lockdown ging de Kindertelefoon van gemiddeld 16 naar 21 telefoontjes over zelfdoding. Ook voor het onderwerp eenzaamheid werd er vaker aan de spreekwoordelijke bel getrokken: gemiddeld gingen ze daar van 6 naar 8 gesprekken. En ook voor depressie werd er gemiddeld meer gebeld. Waar de Kindertelefoon vorig jaar 13 gesprekken per dag voerde over dit onderwerp, werd dat in de lockdown van het voorjaar 14 gesprekken en in de huidige lockdown wordt er gemiddeld 16 keer gebeld.

Niet alleen De Kindertelefoon concludeert dat de corona-crisis zorgt voor mentale problemen bij tieners. Ook het Nederlands Jeugdinstituut meldt dat maar liefst 74% van de jongeren in Nederland last heeft van psychische klachten, hieronder vallen stress (40% gaf aan hier last van te hebben), eenzaamheid (38 %) en vermoeidheid (36%).

Merken ze dit probleem op Tessenderlandt? “Wat veel leerlingen zeggen is: ‘Met mij gaat het wel goed, maar…’ En dan komt er vaak naar boven dat de leerlingen weinig motivatie hebben, dat ze de situatie saai vinden maar vooral dat ze zich vervelen.” Zegt Paul Bittner, afdelingsleider. Ook Michielsen valt het op: “Er wordt veel uitgesproken door onze leerlingen. Het gaat dan vooral om het feit dat school gemist wordt. Nou weten wij ook wel dat dat niet gaat om het vergaren van kennis maar dat gaat om de normale, sociale interactie die tieners onder elkaar hebben. Voor hen is de wereld gewoon een heel stuk kleiner geworden.” Stijns en Van Holt zijn het hier volledig mee eens: “Het gaat niet om de lessen, ze missen alles: carnaval, met elkaar chillen, stiekem roken op het schoolplein, hele kleine dingen: Het totale samenzijn.” Zegt van Holt. “Afgelopen week vroeg ik tijdens mijn online les aan mijn leerlingen hoe het met ze gaat: ‘Mag ik de digitale handen zien van mensen die hun dag een 7 geven, het gaat wel oké?’ Er gingen enkele handen omhoog. Bij een 10 zag ik slechts één leerling haar hand opsteken en toen ik vroeg naar wie er liever in bed bleef liggen vandaag schoten alle handjes de lucht in. Ze hebben gewoon totaal geen zin meer. ” Zegt ze.

Scholen open?

Als het aan de docenten Engels ligt kan het niet snel genoeg gaan. “Ik zie onze school heel graag opengaan maar het gaat mij dan niet om het voorkomen van bijvoorbeeld leerachterstand. Het is ook gewoon beter voor onze leerlingen.” Zegt van Holt. “Hier is het haalbaar, het gebouw is groot en we hebben niet veel leerlingen, zo’n 700. Wij kunnen er prima voor zorgen dat iedereen uit elkaar zit en uit elkaar blijft.” Aldus een zelfverzekerde Stijns. Paul Bittner is wat terughoudender: “Voor de leerlingen zou ik zeggen: ja. Het lastige is gewoon dat leerlingen zich moeilijk houden aan de maatregelen, dat zien we ook: soms ben ik meer politieagent dan onderwijzer. Wat mij betreft is het bijna onbegonnen werk om de scholen nu open te doen.”

Momenteel mogen enkel de kwetsbare leerlingen naar school komen. Bij Michielsen ligt dat zichtbaar gevoelig: “Wat mij betreft zijn alle leerlingen in Nederland kwetsbaar, zeker nu. Dat de hele sociale interactie nu vervangen wordt door een laptop is voor de gemiddelde mens gewoon helemaal niet goed.” Wanneer het veilig is weet nog niemand, ook Illy niet: “We gaan het er aanstaande vrijdag (wekelijkse OMT-bijeenkomst) ongetwijfeld over hebben. We zullen alle cijfers op een rij zetten en het afzetten tegen de schade die kinderen oplopen. Dat gaat ongetwijfeld weer een hele lastige afweging worden.”