Digitalisering neemt overhand in Tweede kamer verkiezingen

BREDA – Op 15, 16 en 17 maart zijn na vier jaar weer de Tweede Kamer verkiezingen. Door de coronapandemie is het voor de partijen niet mogelijk om normaal campagne te voeren. De campagnes spelen zich nu vooral online af. Welke invloed hebben de corona pandemie, het online campagne voeren en de opkomende digitalisering op het stemgedrag van de Nederlander?

Door Janiek Sprangers, Bredactie, 24-3-2020

Bron: Janiek Sprangers

Op 15 maart mochten de eerste Nederlanders naar de stembus. Het weer is grauw, maar de zon komt al snel door de wolken heen. Aan de Keizersstraat in het centrum van Breda is een stembureau opgezet. Het is nog rustig. Vooral ouderen, vaak in koppels, lopen naar binnen. “Joop heb jij onze mondkapjes?” hoor je een vrouw zeggen. Een andere vrouw met een bloemen mondkapje graait in haar jaszak opzoek naar haar stembiljet. De verkiezingen zijn dit jaar anders dan normaal en dat is te merken. Strengere regels gelden in het stembureau, overal moet je mondkapjes dragen en de verkiezingen zijn verdeeld over drie dagen. De zogenaamde “corona-verkiezingen” brengen verandering met zich mee.

Onlinecampagnes

“Het enige wat wij nu kunnen doen is flyeren en actief zijn op sociale media.” aldus Isa Jansen van de Bredase Bij1 afdeling. Door de coronapandemie zijn partijen niet in staat om normaal campagne te voeren. De campagnes zijn nu grotendeels online: Livestreams, Q&A sessies of online debatten. Veel partijen gaan opzoek naar partners die genoeg afweten van het online stemmers garen. Rob Oostveen voegt toe; “Nog nooit eerder was dit noodzakelijk, het online campagne voeren kon niet met hun eigen mediateam.” Oostveen werd als leidinggevende in Tech-bedrijven en als oprichter van de eerste paar online platformen in Nederland, waaronder Smulweb, geconfronteerd met de gevolgen van de digitalisering. Nu schrijft hij boeken hierover.  “Het is voor de partijen confronterend om te zien dat ze het niet alleen kunnen.”

Stemgedrag

Niet alleen voor de partijen zijn de verkiezingen anders dan voorgaande jaren, ook het stemgedrag van de Nederlanders verandert. Dit gebeurt bewust en onbewust. Uit onderzoek van de University of Michigan blijkt kan het stemgedrag beïnvloed kan worden door lange en korte termijn factoren. Bij lange termijn factoren spreken we over religie en identificatie, welke gedachtegang past er bij jou als persoon en welke partij past er in dat straatje. Identificatie ontstaat door je omgeving en het milieu waarin je leeft. Het kan dus ook veranderen als je jezelf met andere mensen omringt, of in een ander milieu terecht komt. De korte termijn factoren hebben vooral te maken met wat er om gaat in de samenleving. Voorbeelden van korte termijn factoren zijn: de economie, de hedendaagse issues of de lijsttrekker. Vooral deze korte termijn factoren zorgen voor verschillen in het stemgedrag. Cas Polman, student politicologie aan de Randbout Universiteit, vertelt: “Je kunt de stemmers opdelen in twee groepen. De eerste groep zijn de jongere of nieuwere stemmers. Zij zijn gevoeliger voor de korte termijn factoren. Deze groep kijkt bijvoorbeeld vaker naar de lijsttrekker en houdt hedendaagse kwesties meer in het achterhoofd. De tweede groep zijn de stabiele kiezers, vaak ouderen. Zij stemmen al hun hele leven op dezelfde partij en zullen hier niet snel verandering in brengen.” Chris Nelemans is hier een goed voorbeeld van. Hij staat tegen een muurtje in de straat naast het stembureau en vertelt; “Al mijn hele leven lang stem ik op de SP, ik vind het gewoon echt een goede partij, corona heeft hier geen verandering in gebracht.”

Vooroordelen

Nu de campagnes online worden gehouden lopen de partijen tegen een aantal dingen aan. Ten eerste zijn dat de vooroordelen. Deze vooroordelen worden vaak gevoed in de media en bij een grotendeels online campagne werkt dit soms tot frustraties. Jansen, van Bij1, vertelt: “Wij denken wel goed na over waar wij gaan flyeren. Rond sinterklaas wilde we gaan flyeren in Tuinzicht, hier was net een kleine Sinterklaas optocht bezig. Wij als Bij1 zijn anti-zwarte piet. Hierover hebben mensen vaak vooroordelen over ons, deze zijn vaak ontstaan in de media. Hierdoor was ik aardig nerveus om hier te gaan flyeren, ik was bang voor vervelende reacties.”

Vooroordelen bepalen voor een groot deel wat wij van een partij vinden. Als de uitslag van de stemwijzer ons niet lekker ligt door bepaalde vooroordelen, dan zullen we hier alsnog niet op stemmen, aldus Oostveen. Vooroordelen kunnen echter positief en negatief werken, verteld Polman. Toen in 2006 Wouter Bos (PvdA) en Jan-Peter Balkenende (CDA) dicht bij elkaar stonden in de peilingen deed het campagneteam van de CDA een onderzoek. Hieruit bleek dat Bos op alle vlakken beter scoorde dan Balkenende, behalve betrouwbaarheid. Door tijdens de campagne van de CDA vooral te focussen op de betrouwbaarheid van Balkenende hebben ze uiteindelijk de verkiezingswinst behaald.  Maar de vooroordelen kunnen ook in het nadeel werken. Bij de partij van de dieren komt vaak het vooroordeel naar boven dat ze alleen maar aandacht hebben voor het welzijn van dieren. Dit is natuurlijk niet helemaal accuraat.

Lijsttrekker

Bron: Janiek Sprangers

Francis Schipperen, die even een rondje loopt tijdens haar pauze, vertelt: “Mijn man wilde eerst op Rutte stemmen, omdat hij vond dat Rutte ons goed door de corona crisis leidt. Uiteindelijk heeft hij dit niet gedaan, want het blijft de VVD en daar is hij het gewoon niet meer eens.” Veel campagnes worden tegenwoordig gemaakt rondom de lijsttrekker en blijft de partij soms onderbelicht. Hierdoor blijft de lijsttrekker erg belangrijk. Ook in Breda zie je de lijsttrekkers groot en duidelijk afgebeeld op de flyers, stickers en bushokjes.

Wanneer we geen fan zijn van de lijsttrekker zijn we minder geneigd op deze partij te stemmen, vertelt Oostveen. Vooral de prestaties in het verleden en de verwachte prestaties zorgen voor verandering in het stemgedrag. Dit gaat dan om prestaties van de partij of de lijstrekker zelf. Een goed voorbeeld hiervan waren de verkiezingen na Kabinet Rutte II in 2017. De kiezers waren niet tevreden met de PvdA en uiteindelijk verloor de partij 29 zetels.

FiltJaniek Sprangers | Propserbubbels

Buiten vooroordelen zijn de filterbubbels een lastig puntje voor de partijen. In de media zijn er algoritmes actief. Oostveen schrijft: wanneer je een video’s bekijkt over een desbetreffende partij onthoudt de server dat en past hij hier je advertenties en aanbevolen video’s op aan. Hierdoor zal de door jou opgezochte partij vaker terugkomen op je tijdlijn. Wanneer dit zich langer voordoet treed je een filterbubbel in, je bent omringt met berichten en mensen die de gedachtegang van deze partij steunen. Door de filterbubbels word je minder vrijgesteld aan andere meningen. Polman verwacht niet dat de filterbubbels effect gaan hebben op het stemgedrag, op de samenleving na de verkiezingen daarentegen wel. “Door de coronacrisis is de samenleving gepolariseerd, we staan steeds verder uit elkaar. De coalitie 

Bron: Janiek Sprangers

bepaald hoe Nederland eruit gaat zien. Wanneer deze toekomst niet gelijk staat aan de gedachtegoed binnen de vertrouwde bubbel kunnen mensen zich hierover gaan uiten.”

 

“Dat zit er ook weer op.” met een kleine zucht komen twee vrouwen uit het stembureau gewandeld. Tot woensdag 17 maart kunnen de Nederlanders nog stemmen. Wat de uitslag wordt zal woensdag of donderdag bekend zijn, tot die tijd wachten we rustig af.