De kleurrijke geschiedenis van Boedapest

Door: Babette van Langeraad

 

Boedapest is de hoofdstad van Hongarije en ook het economisch en cultureel centrum van het land. De stad bestaat uit twee delen die door een natuurlijke grens de Donau, worden gescheiden. Aan de linker kant van de Donau vormen ‘Boeda’ en ‘Óbuda’ een stadsdeel en aan de rechteroever ligt het gedeelte ‘Pest’. Tegenwoordig horen deze twee stadsdelen bij elkaar, maar vroeger waren het twee afzonderlijke steden. De rivier Donau dient nu niet meer als grens, maar meer als centraal punt van de stad Boedapest. De sfeervolle stad is al ruim tweeduizend jaar oud en staat, samen met vele bezienswaardigheden, op de werelderfgoedlijst van Unesco. Om goed te begrijpen hoe Boedapest zijn huidige vorm heeft gekregen, moeten we naar de geschiedenis van de stad kijken.

 

De Szechenyi Chain Bridge over de Donau als natuurlijke grens tussen de twee stadsdelen van Boedapest|©: Pixabay.com

De stad Boedapest werd pas in 1873 gevormd door de samenvoeging van stadsdelen: Boeda, Óbuda en Pest. De stadsoevers werden echter voor onze jaartelling al bewoond. 400 v.Chr. woonden de Kelten aan de West-oever van de Donau en zij noemden de stad Ak-Ink, dat ‘overvloed aan water’ betekent. Toch begint de geschiedenis van de stad pas, wanneer de Romeinen rond 35 v.Chr. in het gebied van huidig Boedapest komen wonen. Na een snelle veroveringstocht in dit gebied ontstond er 10 v.Chr. een Romeinse provincie, die zou reiken van de Oostelijke Alpen tot de Donau en de Sava. De Romeinen noemden dit gebied Pannonië. In dit gebied bouwden zij militaire steunpunten langs de Donau, nederzettingen en een goed wegennet tussen de grensstad Aquincum (huidige Óbuda), de overige kleine steden en andere landelijke nederzettingen. Vandaag de dag kun je nog steeds sporen van het Romeinse Rijk in Boedapest zien. In het huidige Óbuda staat het museum Aquincumi Múzeum, waar je opgravingen van de Romeinse stad kunt zien. In de omgeving van het museum zijn er nog vele andere sporen van de Romeinen te zien zoals: amfitheaters, Romeinse baden en gedeeltes van een aquaduct.

 


  • Donau: de op één na langste rivier van Europa. De Donau ontstaat in het Zwarte Woud in Duitsland en mondt uit in de Zwarte Zee. De rivier stroomt door Centraal- en Zuidoost-Europa.
  • Sava: een rivier in Zuidoost-Europa met een lengte van 940 km. De Sava is de grootste rechterzijrivier van de Donau.
  • Aquaduct: constructies waarmee Romeinen water transporteerden naar steden en andere gebieden.

 

Na de Romeinse tijd brak er een onrustige periode aan in Europa. We noemen deze periode de tijd van de volksverhuizingen, waarin verschillende stammen een spoor van vernieling achterlaten. De stammen probeerden zich ook in het huidige Boedapest te vestigen door haar strategische ligging en overvloed van water door de rivier de Donau. Deze periode is een onrustige tijd met vele oorlogen en rooftochten tussen de rondtrekkende stammen. Rond het jaar 830 ontstond een verbond tussen zeven verschillende stammen, die oorspronkelijk in het oosten van de Dnjeper gevestigd waren; zij noemden zichzelf de Magyaren. Er werden velen verschillende talen gesproken in dit stammenverbond, de meesten spraken overigens Turks. Hongaars werd gebruikt door de leidende stam in het stammenverbond, voor onderlinge communicatie. Rond het jaar 837 trokken de Magyaren naar het gebied in de benedenloop van de Donau. Ongeveer 60 jaar later vielen de Alanen de Magyaren aan. De Magyaren boden weinig verzet en trokken naar andere gebieden. Er ontstonden verschillende burchten met allen een eigen leider. In het jaar 936 werd Otto I keizer van het Duits-Romeinse rijk. Keizer Otto I trok ten strijde tegen de Magyaren, waarna ze na een aantal jaar onder het bewind van Keizer Otto I vielen. De bewoners in het huidige Boedapest werden gedwongen zich tot het Byzantijnse Christendom bekeren. De rust keerde echter niet terug, want rond het jaar 1000 werd het gebied veroverd door Stefanus I. Hij werd koning van Hongarije en zo ontstond het Magyarenland, die hij opdeelde in koninklijke burchten. Pas later in het jaar 1214 werden de stadsdelen Óbuda en Pest aangevallen door de Mongolen, die beide stadsdelen en omringende stadjes en dorpen verwoestten. Na de eerste aanval van de Mongolen werden er stadsmuren rondom de heuvel waar Boeda op staat gebouwd. De tweede aanval van de Mongolen bleef uit. Dit schepte ruimte voor een bloeitijd in Hongarije en Boeda. De bloeitijd van Hongarije en Boeda stopte toen de Turken het gebied in 1526 binnen vielen. De Turken hebben Hongarije voor 150 jaar bezet.

 


  • De Magyaren: de oorspronkelijke inwoners van Hongarije.
  • Dnjeper: 2290 km lange rivier in Oost-Europa. Vormt de natuurlijke grens tussen Wit-Rusland en Oekraïne.
  • De Alanen: Iraanse nomadenstam.
  • Keizer Otto I: De zoon van Hendrik de Vogelaar en Mathilde van Ringelheim. Otto I de Grote was hertog van Saksen, koning van Duitsland en koning van Italië. Op 2 februari 862 werd Otto I tot keizer gekroond van, het gebied dat wij nu, het Heilige Roomse Rijk noemen.
  • Byzantijnse Christendom: De officiële religie van het Byzantijnse Rijk.
  • Stefanus I: De eerste koning van Hongarije.
  • Mongolen: De Mongolen stonden onder leiding van Djengis Khan. Hij verenigde een aantal Mongoolse stammen en veroverde eerst China, waarna zij in het jaar 1221 aan de Europese grens stonden. Met weinig verzet veroverde de Mongolen grote delen van Centraal-Azië en Oost-Europa.

 

Hongarije (en Boedapest) is vanaf 1787 deel van het Habsburgse Rijk. De Eerste Wereldoorlog maakt een einde aan het Habsburgse Rijk en het gebied valt dan uit elkaar. In de Tweede Wereldoorlog trekken de Hongaren weer aan het kortste eind en kiezen de kant van Duitsland. Zij hopen, door bondgenoten met Duitsland te worden, gebieden terug te krijgen die Hongarije eerder had verloren in het verdrag van Trianon. De stad werd in 1944 bezet door de nazi’s, waarna een groot deel van de Joodse gemeenschap in Boedapest werd gedeporteerd.

 


  • Verdrag van Trianon: een verdrag tussen Hongarije en de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog. Hongarije moest 2/3e van haar grondgebied afstaan aan de overwinnaars. Het Verdrag van Trianon werd op 4 juni 1920 gesloten.

 

De oorlogen hadden voor grote economische en maatschappelijke problemen gezorgd in Hongarije. In het begin van het jaar 1956 ontstond er al een grote politieke crisis in het land. Op 21 juli zette de Sovjetleiding de Hongaarse partijleider Rákosi af en deporteerde hem naar de Sovjet-Unie. Op 23 oktober 1956 kwamen de studenten van Boedapest bijeen en stelden een lijst met eisen op, zoals toestemming om een eigen organisatie op te richten. Zij deden dit na het voorbeeld van studenten in Szeged, die hetzelfde op 16 oktober hadden geëist. De demonstraties op 23 oktober begon met een groep studenten en eindigde als een ware volksbeweging tegen het Sovjetbewind in de Volksrepubliek Hongarije. ’s Avonds trokken de demonstranten naar het radiogebouw, waar hen was beloofd dat de eisen werden voorgelezen, maar niks was minder waar. In plaats van de eisen hoorden de studenten de stem van Ernö Gerö, secretaris van de communistische partij. Na de toespraak van Ernö Gerö werd er eerst met traangasgranaten gegooid en later rond elf uur ’s avonds werd er voor het eerst geschoten op de demonstraten. Die nacht om één uur reden Sovjettanks de stad Boedapest in, nadat de partijleiding van Hongarije hen om hulp had gevraagd. Ze hoopten dat ze met het machtsvertoon van de Sovjet-Unie de opstand in de kiem zou smoren, maar het tegenovergestelde gebeurde. Steeds meer mensen sloten zich aan bij de revolutie, waaronder veel arbeiders. De leuzen, die zij riepen, werden steeds meer anti-Sovjet. De protestanten haalden vlaggen met het Sovjet symbool van de gebouwen af en vernielen het standbeeld van Stalin. De eisen van de opstandelingen zijn: een eind aan de Sovjetbezetting, vrije verkiezingen en afschaffing veiligheidspolitie. De tanks bleken niet op te kunnen tegen de woedende menigte en moesten zich na een aantal dagen terugtrekken uit Boedapest. De opstand begon vreedzaam, maar eindigde in een bloedbad en koste duizenden Hongaarse burgers hun leven. Pas in 1991 biedt de Sovjet-Unie zijn excuses aan voor het gewelddadige optreden tijdens de Hongaarse Opstand.

 

Hongaars parlement in Boedapest|©: Pixabay.com

Na de Sovjetbezetting zijn alle communistische standbeelden weggehaald. De standbeelden zijn niet vernietigd, maar staan in het Mementopark als aandenken aan deze zwarte bladzijdes in de geschiedenis van Boedapest en Hongarije. Bezoekers kunnen de standbeelden bekijken.

Boedapest kent een lange geschiedenis, die de stad over de jaren heeft gevormd. De stad staat bekend om haar architectuur en haar lange geschiedenis.