“Servië leeft in een parallel universum”

Door: Sophie Courtin

Andjela Milivojevic is journaliste uit Belgrado. Ze is onderdeel van Center for Investigative Journalism, een organisatie die zich bezighoudt met onderzoeksjournalistiek. CINS wil het publiek informatie aanbieden die is gebaseerd op feiten en bewijs. In Servië is de mediavrijheid niet best. Er is censuur en bijna alle media staan onder druk van de overheid.

Censuur
“Zoals je waarschijnlijk wel weet, zit Servië midden in de toegang tot de Europese Unie. We zijn er al meer dan 10 jaar mee bezig. Eén van onze grootste problemen is censuur. We proberen dit probleem op te lossen door onder andere demonstraties, hopelijk helpt de toetreding hiermee. Sinds november zijn er hier in Belgrado protesten aan de gang, elke zaterdag. De redactie waar ik in werk houdt zich bezig met onderzoek. Zulke redacties staan onder druk van de overheid. Als het gaat over vrijheid of werk bevinden we ons in een slechte situatie.”

Problemen en oplossingen
“Servië heeft goede wetten, een goed wetssysteem. Het probleem is dat de wet niet gerespecteerd wordt door bepaalde politici. Als we de wet die we in 2015 hebben aangenomen begonnen te respecteren, zou onze mediavrijheid zoveel beter zijn. Misschien zou de EU hiermee kunnen helpen. Ik vind dat de EU onze overheid nog niet goed genoeg onder druk heeft gezet. De EU negeert ons probleem met censuur en de overheid, en focust alleen op Kosovo. Mediavrijheid is heel erg belangrijk en de EU heeft nog niet genoeg gedaan, ook niet voor de problemen in Hongarije en Montenegro. Als de EU onze overheid zou kunnen dwingen om de wet te respecteren, zou onze situatie zo veel beter zijn. Iedereen focust op Kosovo, alsof onze levens niet net zo belangrijk zijn.
Het andere probleem is onze economie. De economie in Servië is nadelig voor de mensen met minder geld of inkomen. Wij als journalisten krijgen lang niet genoeg betaald. We worden niet beschermd voor onze werknemersrechten, zoals fatsoenlijke werktijden en normaal loon. Onze economie moet verbeterd worden en de overheid moet de wetten respecteren.
Het derde probleem is interesse van het volk. De bevolking geeft helaas niet genoeg om kwaliteitsmedia. Tabloids, glossy’s en realityshows zijn de media die aan de top staan van de mainstream kwaliteitsmedia. Kwaliteitsmedia staat onder druk omdat het volk niet genoeg is geïnteresseerd. Het is niet zo dat het volk niks geeft om (wereld)nieuws. De media staat onder enorme druk van de overheid, de bevolking krijgt niet de informatie die ze zouden moeten krijgen omdat die niet gratis is, en ze kunnen het zich niet veroorloven. En via de gratis media zoals de nationale televisie krijgen ze het ook niet, want die broadcast het niet omdat het niet mag van de overheid. Als mijn redactie iets heel belangrijks zou ontdekken en daar een stuk over zou schrijven, gaan de mainstreammedia dat niet aan het licht brengen. Je zal in Servië nooit maar dan ook nooit iets van kritiek over de overheid horen op nationale televisie of radio, of het lezen in de nationale krant. Als je inwoners van een klein dorpje in Servië iets zou vragen over wereldnieuws zouden ze het niet weten. Servië leeft in een parallel universum waar de overheid de waarheid bepaalt. De waarheid kun je vinden bij onafhankelijke media, maar die zijn klein (zoals CINS) en hebben niet de kans om de mening van het volk te vormen zoals de grote media dat wel kunnen.”

Het verbrande huis
“Een paar maanden geleden is het huis van een collega, een lokale journalist, in brand gestoken. Hij schrijft veel over corruptie in Belgrado. De burgermeester huurde iemand in om een bom naar zijn huis te gooien. Hij en zijn vrouw waren binnen, en konden gelukkig op tijd naar buiten. Hij woont nu in een appartement en wij van de redactie zijn geld aan het ophalen zodat zijn huis kan worden gerepareerd. De burgermeester is gearresteerd, maar niet uit de politieke partij gegooid. Dit gebeurt redelijk vaak. De partij die aan de macht is denkt dat ze zo machtig zijn dat ze zulke dingen kunnen doen en zich niet aan de wet hoeven te houden. Journalisten in Servië staan niet alleen onder financiële druk, maar ook onder druk van het risico van gevaar en agressie.”

Gevaar
“Ik heb zelf gelukkig nog nooit te maken moeten hebben met gevaar, en hopelijk gebeurt dan nooit. In 2017 werd ik samen met een paar collega’s gevolgd voor een aantal dagen. Wanneer we naar ons werken gingen, wanneer we terug naar huis gingen, als we iets gingen drinken met vrienden, et cetera. We hebben dit gemeld bij de politie, maar ze hebben de stalkers nooit gevonden. We dachten dat ze foto’s van ons maakten, om ons bang te maken. Het was overduidelijk dat ze ons volgden, ze wilden ons bang maken. Toen we het zeker wisten hebben we er een stuk over gepubliceerd, daarna stopten ze. Dus ik denk dat het publiek onze manier is om veilig te zijn. Veel collega’s steunden ons. We zullen nooit stoppen met ons werk, zeker niet omdat zulke dingen regelmatig gebeuren. We geven niet op.”