Voor of tegen een onafhankelijk Catalonië, in Spanje maakt een journalist dat kenbaar

Núria Simelio Solà is een Spaanse Journalism Studies professor, werkzaam op de Universitat Autonòma de Barcelona. Simelio Solà weet het een en ander te vertellen over de journalistiek in Spanje. Ook de roerige situatie in Catalonië wordt besproken. “Er werden een paar journalisten ontslagen bij nieuwsmedia omdat ze voor of tegen de onafhankelijkheid waren.”

Professor Núria Simelio Solà, foto door Vera Noteboom

‘Professor Journalism Studies’, zo staat Simelio Solà aangekondigd als je bij de journalistiek sector kijkt van de Universitat Autonòma de Barcelona. Deze openbare universiteit bevindt zich in een voorstadje van Barcelona, Cerdanyola del Vallès. Met de twaalf faculteiten, waaronder communicatiewetenschappen, is dit één van de meest gerenommeerde universiteiten van Spanje, volgens The World University Rankings. Zes jaar na het stichten van de universiteit in 1968, werd de faculteit communicatiewetenschappen gesticht. Journalistiek is onderdeel van communicatiewetenschappen.

De school is autonoom omdat het een publieke universiteit is, zoals de meeste Spaans universiteiten, vertelt Simelio Solà. Dit omdat studenten die naar een private universiteit gaan dat vaak doen vanwege religieuze overwegingen, die zijn vaak katholiek. Ook studenten met minder hoge cijfers gaan naar private universiteiten. Publieke universiteiten hanteren vaak lager collegegeld. De opleiding journalistiek is fulltime, studenten zijn zes uur per werkdag op de school.

Wat zijn de voorspellingen voor net afgestudeerde journalisten in de Spaanse arbeidsmarkt?

De vooruitzichten zijn goed, in de zin dat je aan de bak kan. Het grootste deel van de studenten gaat werken na de studie. De helft hiervan werkt ook daadwerkelijk in de media. Heel veel studenten vinden werk bij een bedrijf waar ze de communicatie regelen. Ook werken veel alumni’s met sociale media. We focussen veel op bedrijfsjournalistiek.

In Nederland krijgen we op de journalistiek opleiding vaak les van docenten die ook journalist zijn. Is dat bij u ook?

Het verschilt. Ik ben fulltime professor, dus ik werk alleen op de universiteit.  Ongeveer 40% werkt alleen op de school zoals ik, de rest heeft ook nog een baan, bijvoorbeeld in de media. Die doen ook geen onderzoek. Wij, de fulltime professoren, doen veel onderzoek op de universiteit.

Heb je een voorbeeld voor onderzoek dat je hebt gedaan?

Ik heb onderzoek gedaan naar de representatie van gender in de media en kranten. Bijvoorbeeld hoeveel mannen en vrouwen er op een redactie werken. Veel van mijn onderzoek gaat over geslacht, maar ook over etnische diversiteit in de media. Bijvoorbeeld in hoeverre etnische minderheden vertegenwoordigd worden in Spaanse media. Verder onderzocht ik ook waarover de media het heeft. Nu leid ik een project waarin we websites analyseren van gemeenteraden. We analyseren of ze transparant zijn en of het goede informatie is voor mensen.

Heeft u wel gewerkt als journalist?

Nee, niet echt. Toen ik mijn studie had afgerond, werkte ik wel even als journalist, maar ik ben al snel gaan studeren voor een PhD. Daarna bleef ik fulltime op de universiteit. Ik doe onderzoek over journalistiek, daar schrijf ik soms over maar niet zozeer als journalist.

Nu naar het leven van een journalist in Spanje: hoe is dat?

Tien jaar geleden was er een crisis in de journalistiek. Door de komst van het internet worden er niet genoeg kranten verkocht, daardoor is de krantentak niet echt heel hoopgevend. Wel krijgen mensen die bij de televisie werken goed betaald of die bij prominente journalistiek platformen werken. Bij de publieke televisie zit je goed, omdat dat gewoon een zekere basis is. Maar bij de commerciële omroep veel minder. Daar zijn ze minder bezig met goede werkomstandigheden. Jongere journalisten hebben slechtere omstandigheden. Ze moeten vaak freelancen en ze krijgen weinig betaald. Ook moeten ze veel uren draaien. Het is moeilijk voor de nieuwe generatie journalisten.

Gaat het beter worden?

Ik weet het niet. Journalisten kunnen door social media iets voor henzelf opbouwen, bijvoorbeeld een blog, of een YouTube-kanaal,  wat ook niet veel kost. Maar voor de kranten blijft het nog een hele tijd hetzelfde, denk ik.

 

Prominente kranten in Nederland hebben vaak een paywall. Werkt dat ook zo in Spanje?

In het algemeen hoef je niet te betalen voor het nieuws op internet in Spanje, voor alledaags nieuws. Maar als je bijvoorbeeld de kranten echt thuis wil ontvangen, of al het nieuws wil lezen, moet je wel een abonnement nemen. De meeste inkomens komen vanuit advertenties. Ik denk niet dat er kranten in Spanje zijn die op de Nederlandse manier werken. In Engeland doen ze dat ook weleens, met een paywall.

Is het voor een journalist in Spanje handig om een politieke voorkeur uit te spreken?

Kranten hebben vaak al een politieke voorkeur. Dus als je links bent, ga je meestal bij een linkse krant werken. Belangrijke journalisten kunnen beter een mainstream voorkeur hebben, voor de populariteit.

Waren veel journalisten open over hun politieke voorkeur tijdens het referendum van Catalonië?

In dit geval wel. De meeste journalisten die bij Catalaanse media werkten waren voor het referendum. Er waren wel wat problemen, want sommige journalisten werden ontslagen omdat ze bijvoorbeeld voor het referendum waren terwijl ze bij een krant werkten die tegen was. Het ligt eraan of je bij een Catalaans of Spaans medium werkt.

Werden er veel journalisten bedreigd tijdens het referendum, door hun politieke voorkeur?

Nou ja, op Twitter bijvoorbeeld zijn er veel discussies. Dus er zijn wel wat gevallen geweest, journalisten die bijvoorbeeld beledigd werden. Mensen hebben sterke meningen. En het was niet alleen in de journalistiek, iedereen praatte erover. Maar er was niet echt geweld tegen journalisten.

De site Reporters Without Borders laat op de freedom index zien dat Spanje op de 29ste plek staat. Hoe denk jij dat dat komt?

Ik denk dat er in heel Europa een probleem is in de media. Alleen de mainstream meningen komen in de media. Ook is de situatie in het journalistieke landschap wat ingewikkeld door het referendum. Het was een specifiek moment met een bevolking dat boos was en iets te zeggen had. Maar het voelt hier niet gevaarlijk voor een journalist.

Een van de redenen dat Spanje op plek 29 staat is de “gag law”. In 2015 werd de wet voor de bescherming en de veiligheid van burgers herzien. Ley mordaza, ook wel gag law, wordt het genoemd. Voor journalisten en het volk een negatieve wet, als je kijkt naar het effect op vrijheid van meningsuiting. Protesten, ook vreedzame, kunnen hoog beboet worden en zelfs een politieagent op de foto zetten en delen is een overtreding waar je een boete van dertigduizend euro voor kan krijgen.

Kan je de consequenties voor journalisten uitleggen?

Dit is een hele negatieve wet voor de vrijheid van meningsuiting, niet alleen voor de persvrijheid. Het is een slechte wet voor de samenleving. Mensen kunnen naar de gevangenis gestuurd worden doordat ze een te sterke mening hebben. De Socialistische Partij zegt dat ze deze wet gaan elimineren, en aangezien ze gewonnen hebben, hoop ik dat het snel gaat gebeuren.

Waarom bestaat deze wet?

De grootste reden was het beschermen van de burger tegen terrorisme en geweld op internet. Maar het is moeilijk om vast te stellen wat terrorisme is en wat niet. De wet was voor het controleren van het internet. Ze moeten delen van de wet veranderen, want mensen kunnen naar de gevangenis gaan door hun mening. Veel mensen zijn ook tegen de wet. De wet is zo algemeen dat het lastig te bepalen is of je nou die wet overtreedt of niet (na de introductie van de wet kreeg een Spaanse vrouw een boete van achthonderd euro, omdat ze een foto publiceerde waarop een politieauto op een parkeerplek voor gehandicapten stond, zo is te lezen in The Guardian – red.).

Tot slot: wat is de gouden tip voor jonge journalisten?

Wees creatief, werk hard en ben anders dan de rest. Hoofdredacteuren van kranten laten merken dat ze het liefst journalisten aannemen die kritisch zijn en die niet bang zijn om te zeggen wat ze vinden.