“Spanje is een soort natie van naties. Maar de centrale overheid heeft dat geweigerd te erkennen”

Stephen Burgen; een Engelse journalist midden in de politieke spanning tussen Catalonië en Spanje.

 Al bijna 20 jaar verdiept Stephen Burgen, in zijn woonplaats Barcelona, zich in de politieke situatie in Spanje. Omdat hij hier middenin zit, heeft hij veel kennis over de Catalaanse onafhankelijkheid. Waarom wil Catalonië zich afscheiden van Spanje? Wat maakt hun zo anders? En is iedereen in Catalonië wel voor de onafhankelijkheid? Dit zijn enkele vragen die worden besproken met Stephen Burgen.

 Wat doet u precies voor werk?
“Ik werk al ruim dertig jaar als journalist. Eerst zat ik op de redactie bij The Times in Engeland. In 2001 ben ik naar Barcelona verhuist om als correspondent van Spanje te werken voor The Times. Dat heb ik een aantal jaar gedaan, totdat ze iemand in Madrid wilde. Vanwege familieredenen wilde ik in Barcelona blijven. Toen ben ik gaan freelancen. Sinds de afgelopen acht à negen jaar ben ik een soort van tweede correspondent voor The Guardian voor wanneer de eerste correspondent niet aanwezig is. Ik heb als freelancer onder andere geschreven voor the Financial Times, Evening Standard, The Independent en The Observer, voornamelijk Britse media. Daarnaast werk ik ook als vertaler en heb ik twee boeken geschreven.”

Waarom wil Catalonië onafhankelijk worden?
“Niet heel Catalonië wil dat. Het is belangrijk om te weten dat diegene die de onafhankelijkheid willen goed weten hoe ze de media kunnen gebruiken en goed zijn in propaganda. De helft van de inwoners van Catalonië is helemaal niet voor de onafhankelijkheid. Ze willen wel verandering, bijvoorbeeld een meer federaal Spanje en meer autonomie voor Catalonië. Deze onafhankelijkheidsbeweging begon ongeveer acht jaar geleden en nu zitten we in een situatie waarin ongeveer de helft van de Catalanen voor is en de andere helft tegen. Het is net zoals in Groot-Brittannië, de helft is daar voor de Brexit en de andere helft tegen. Veel mensen buiten Spanje denken dat alle Catalanen voor de afscheiding zijn, maar dat is dus niet zo.”

Persoonlijk dacht ik ook dat alle Catalanen een eigen land willen, maar dat is dus eigenlijk helemaal niet zo.
“Absoluut niet. Als je de Catalaanse bevolking opsplitst, is misschien 40 procent écht Catalaans. De andere 60 procent bestaat voor ongeveer 45 procent uit mensen van wie de ouders of grootouders in de jaren 50, 60 of 70 vanuit Spanje naar Catalonië verhuisd zijn. Er was toen haast geen werk in Spanje en er heerste extreem veel armoede. De overgebleven 15 procent zijn mensen zoals ik; voornamelijk Europeanen, Zuid-Amerikanen en Noord-Afrikanen. Het Catalaanse nationalisme gaat heel erg over het sentimentele. Het gaat over hun gevoel. De mensen van Spaanse afkomst en de immigranten delen die band niet. De Europeanen zijn hier voor verschillende redenen, maar de Zuid-Amerikanen en Afrikanen en de overige immigranten zijn van de arme delen van de wereld naar een rijk deel gekomen. Het enige waar zij in geïnteresseerd zijn, is dat ze in Europa zijn. De Catalaanse bevolking zou 2 miljoen zijn geweest als er na 1960 geen immigratie meer geweest zou zijn naar Catalonië. De bevolking is nu 7,5 miljoen.”

Waarom is Spanje zo zwaar tegen de Catalaanse onafhankelijkheid?
“Vanwege emotionele, economische en politieke redenen. Emotioneel omdat de Spanjaarden het gevoel van één land willen houden. Economisch omdat 20 procent van het Spaanse BBP (Bruto Binnenlands Product, red.) in Catalonië zit. Geen enkel land wil 20 procent van het BBP verliezen. Economisch gezien is Catalonië de meest waardevolle regio. Daarnaast zijn er net verkiezingen geweest en de Spaanse nationalisten kregen wel stemmen, maar niet zoveel als ze verwacht hadden. Ik denk dat het probleem is dat Spanje niet zo ervaren is met de diversiteit aan meningen die er nu is. Tijdens de Catalaanse crisissen hadden we een regering in Madrid die eigenlijk ‘nee’ tegen alles zei. Ze wilden er niet over praten. Maar dat voedde wel de vlammen voor het Catalaanse nationalisme. De periode van 2010 tot 2017 kan je zien als een voorbeeld voor hoe je een land met meerdere identiteiten niet moet regeren. Spanje is een soort natie van naties. Maar de centrale overheid heeft dat geweigerd te erkennen.”

Wat is het grootste gevolg voor Catalonië en Spanje als Catalonië onafhankelijk wordt?
“Als Catalonië zou afscheiden, zou Spanje een armer land worden. Maar Catalonië zou daardoor niet per sé een rijker land worden. De Catalanen hebben het idee dat als ze geen geld aan Spanje hoeven te geven, ze al dat geld zelf kunnen houden. Maar zo werkt het niet. Om een eigen land te zijn, komen er veel onvoorziene kosten bij kijken. Bijvoorbeeld voor een nationaal vliegveld of treinstation. Maar ook voor de infrastructuur, wat Spanje nu financiert. Bovendien zal Catalonië meteen uit de EU gezet worden, ook al denken ze misschien van niet. De impact zou voor zowel Spanje als Catalonië enorm zijn.”

Eén van de dingen die Catalonië gebruikt om zich te onderscheiden is de traditie het stierenvechten. In 2010 probeerde zij dit af te schaffen. Dat is nooit legaal gelukt omdat Spanje het in 2013 tot Spaans cultureel erfgoed benoemde en daarmee in 2016 de afschaffing nietig konden verklaren.

Er zijn nu geen stierengevechten meer in Catalonië, maar toch gebruiken de Catalanen het stierenvechten als één van hun argumenten. Waarom is dat?
“Veel Spanjaarden vinden dat het stierenvechten moet eindigen, omdat het barbaars en wreed is. Maar er zijn ook aanzienlijk veel mensen in Spanje die het gevoel hebben dat het deel uitmaakt van hun cultuur. Een deel van wat Spaans zijn is. Hier in Catalonië is het een manier om te zeggen dat ze niet zijn zoals de Spanjaarden. Ze gebruiken het om zich te onderscheiden. Maar er zijn nog wel Catalaanse tradities met stieren. Tijdens volksfeesten worden er vlammende fakkels op de horens van de stieren gezet en worden ze door de straten gejaagd. Dit is net zo barbaars en wreed, maar toch wordt dat weer niet afgeschaft. Dus er speelt veel hypocrisie.”

De Canarische Eilanden hebben het stierenvechten ook afgeschaft. Toen zij dat deden, waren er geen problemen. Waarom waren die er wel toen Catalonië het stierenvechten wilde afschaffen in 2010?
“Het kwam eigenlijk doordat we een rechtse regering hadden, die overal negatief over was. Wat de Catalanen ook deden, ze keurde alles af. Om daar dan weer tegen in te gaan, probeerde Catalonië van alles. Bijvoorbeeld dus het afschaffen van het stierenvechten. Het was eigenlijk zeer kinderachtig gedrag. Van beide kanten.”

Hoe is het stierenvechten nu geregeld in Catalonië?
“Er zijn helemaal geen gevechten meer. Het is dan wel niet legaal afgeschaft, maar de nietigverklaring van de afschaffing betekende niks voor de Catalanen. Er is geen stierenvechten meer en het zal er ook nooit meer zijn.”

Denkt u dat het stierenvechten ooit in heel Spanje afgeschaft zal zijn?
“Ik denk dat er geen geld meer voor is. Het kost veel geld om van een stier een vechtstier te maken en dat duurt ook jaren. Ze verdienen er haast niet meer aan omdat mensen niet meer komen kijken. Het publiek wordt overal steeds kleiner.”

Wat zijn, naast stierenvechten, andere voorbeelden van hoe Catalonië zich onderscheidt van Spanje?
“Het grootste verschil is de taal. Nergens anders spreken ze Catalaans. Catalanen voelen zich meer Noord-Europeanen, in plaats van Spanjaarden. Ze vinden zichzelf efficiënter, werken harder, enzovoorts. Persoonlijk vind ik dat onzin. Maar dat is hun idee van hun identiteit. Verder vinden ze dat ze minder corrupt zijn, meer cultuur liefhebbend zijn, ze voelen zich wat meer superieur tegenover de Spanjaarden. Maar dat is wat zij zelf vinden, ik denk dat het minder waar is dan zij denken.”

Denkt u dat de Catalaanse onafhankelijkheid er ooit zal komen?
“Ik zeg nooit nooit, maar ik denk niet dat het gebeurt in de nabije toekomst.”

Gele lintjes zijn het symbool voor de onafhankelijkheid in Barcelona.