Elecciones generales: Wat betekent dit voor de onafhankelijkheid van Catalonië?

In Spanje zijn er voor de derde keer in vier jaar tijd landelijke verkiezingen, op 28 april zal er gestemd worden. Dit werd op 15 februari aangekondigd door de eerste minister van Spanje, Pedro Sánchez, nadat zijn begroting was afgekeurd door Catalaanse partijen, omdat zij vonden dat Sánchez te weinig deed aan de onafhankelijkheid van Catalonië. De onafhankelijkheidskwestie van Catalonië blijft dus een belangrijke kwestie in de Spaanse politiek. Maar wat betekenen de komende Spaanse verkiezingen voor de onafhankelijkheid van Catalonië?

Hoe zat het ook alweer met de onafhankelijkheid van Catalonië? In het kort:

Catalonië is een autonome regio in Spanje, wat inhoudt dat er een culturele vorm van zelfbestuur is. De regio heeft meer dan 7,5 miljoen inwoners. In 2017 kwam de wens van de Catalanen om onafhankelijk te worden tot een hoogtepunt; er werd een referendum gehouden. Dit referendum werd tegengehouden door de Spaanse regering en nationale politie waar honderden gewonden vielen. De opkomst van het referendum was 42,3 procent en 90 procent daarvan stemde voor de onafhankelijkheid, maar doordat de Spaanse democratische grondwet van 1978 aangeeft dat de Spaanse natie een onlosmakelijke eenheid is, kan een regio niet zomaar onafhankelijk worden en was het referendum illegaal. Alleen het Spaanse parlement kan de grondwet wijzigen en voor dat parlement zijn nu verkiezingen.

Hoe werken de Spaanse verkiezingen?

In totaal worden er 350 parlementsleden gekozen, vanuit 52 districten. Deze gekozen parlementsleden vormen dan samen de Tweede Kamer, ook wel het Congres van Afgevaardigden genoemd. Meestal wordt er net als in Nederland gezocht naar een meerderheid, maar op dit moment voor de verkiezingen is er sprake van een minderheidskabinet. Dit komt doordat de eerdere premier, Mariano Rajoy van de Partido Popular (PP), was weggestemd bij een motie van wantrouwen, waarna Pedro Sánchez premier werd.

Partido Socialista Obrero Español (PSOE), de Spaanse socialistische arbeiderspartij van Sánchez, heeft op dit moment 84 zetels en heeft voor het regeren dus andere partijen nodig. Vooral de linkse partij Podemos en de Baskische en Catalaanse partijen zijn daarbij van belang, omdat die partijen het meeste overeenkomen qua standpunten.

Nu zijn er alweer voor de derde keer in vier jaar tijd verkiezingen, de eerste verkiezingen waren in december 2015, maar hierna lukt het niet om een meerderheid te vormen. Daarom werden in juni 2016 nieuwe verkiezingen gehouden, maar dit kwam tot een einde na de motie van wantrouwen tegen Rajoy. Doordat de meerderheid van het Congres van Afgevaardigden de begroting van Sánchez afkeurde, zijn er nu weer verkiezingen. Sánchez hoopte op de stemmen van onder andere de Catalaanse partijen. Maar zij stemden tegen omdat er te weinig stappen werden gezet met betrekking tot de Catalaanse onafhankelijkheid.

Welke partijen spelen een grote rol bij de verkiezingen?

De krant El Periodico heeft de gemiddelden genomen van alle peilingen op 15 april rondom de verkiezingen. Hieruit komt naar voren dat de PSOE een flinke groei maakt. Opvallend is de opkomst van de (extreem-)rechtste partij Vox, die in een keer op 27 zetels belandt bij de peilingen. De partij is fel tegen de onafhankelijkheid van Catalonië en vindt dat autonome regio’s moeten worden opgeheven. Een van de pro-onafhankelijke partijen is Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), zij heeft nu negen zetels en staat in de peilingen op veertien zetels. Ook Partit Demòcrata (PDECat) is voor de onafhankelijkheid, zij heeft acht zetels, maar is in de peilingen gedaald naar vijf. De conservatieve PP verliest een flink aantal zetels, net als de linkse populistische partij Podemos.

Kans laten gaan door tegen begroting te stemmen?

Professor en expert in Spaanse Politiek Omar G. Encarnación schrijft in de New York Times dat het best zo zou kunnen zijn dat de Catalaanse partijen hun grootste kans op onafhankelijkheid hebben weggegooid door tegen de begroting van Sánchez te stemmen. “De Sánchez-regering heeft de dialoog met de Catalaanse separatisten ondersteund, gaf veel Catalanen prominente posities in het kabinet en stemde in met een substantiële verhoging van de overheidsuitgaven in Catalonië voor 2019. De regering stemde zelfs in om te praten over het aanpassen van de Spaanse grondwet om de autonomie voor alle Spaanse regio’s uit te breiden.” Door deze regering geen meerderheid te geven, is het mogelijk dat de onafhankelijkheid nog verder weg komt te staan. Als het de rechtse partijen lukt om na de verkiezingen een meerderheid te vormen is deze mogelijkheid weg. Of het vormen van een meerderheid lukt moet blijken. Volgens Encarnación is de reden van het tegenstemmen dat de Catalanen geen mogelijkheid hebben om onafhankelijk te worden. Daarom zetten ze zichzelf nu neer als politiek slachtoffer van onderdrukking door Madrid, in de hoop internationale steun te krijgen.

Hebben stemmers het idee dat de verkiezingen iets kunnen veranderen?

Uit onderzoek van Centro de Investigaciones Sociologicas (CIS), met het oog op de komende verkiezingen, blijkt dat in januari 21,6 procent van de respondenten denkt dat zijn of haar stem beïnvloed wordt door de situatie in Catalonië. De stemmers zelf hebben dus het idee dat deze verkiezingen belangrijk zijn voor de onafhankelijkheid van Catalonië. 43,2 procent zegt dat hij of zij gaat stemmen op een partij die opties voorstelt voor onderhandelingen en dialoog.

Kleine kans

Een meerderheid voor partijen die voor de onafhankelijkheid zijn lijkt niet realistisch. Er is dus maar een kleine kans dat Catalonië na deze verkiezingen onafhankelijk zal kunnen worden. Wel kan er veel veranderen aan hoe de regering omgaat met de Catalaanse kwestie, als het de rechtse partijen bijvoorbeeld lukt een meerderheid te krijgen. De stemmers vinden het dan ook een belangrijke kwestie die hun aandacht krijgt.

Tekst en beeld door Marel van Andel