Een onafhankelijk land

Een onafhankelijk land

Salut en slàinte: twee woorden die uit totaal verschillende talen komen met dezelfde boodschap, namelijk proost of gezondheid. In het Catalaans salut, in het Schots Keltisch slàinte (spreek uit als ‘slawn-cha’). Twee talen van gebieden die willen proosten op de onafhankelijkheid. Catalonië is een autonome regio in Spanje, waar al jaren gestreden wordt over een onafhankelijke republiek. Schotland hoort al honderden jaren bij het Verenigd Koninkrijk, maar vanaf de annexatie werd er al gestreden voor onafhankelijkheid. Nu leeft dat verlangen bij sommige Schotten nog voort, zo hielden ze in 2014 een referendum. Maar kunnen we de Catalanen en de Schotten wel met elkaar vergelijken?

Het Catalaanse lint op een gebouw

Myrthe van Munster, 16 april 2019

Anderhalf jaar geleden stemden de Catalanen voor of tegen de onafhankelijkheid van Catalonië. Ruim twee miljoen Catalanen – ongeveer 40% van de stemgerechtigden – ging naar de stembus op 1 oktober 2017. Van de stemmers heeft 90% voor gestemd, tegen een schamele 10% dat tegen of blanco stemde. Er zou politiegeweld gebruikt worden tegen de Catalanen die wilden stemmen, daarom stemden velen niet. Ook vond het nee-kamp het geen nut hebben: het was een illegaal referendum. In het Catalaanse parlement werd een nipte meerderheid gehaald: waar 68 parlementariërs moeten stemmen voor de meerderheid, werd er door zeventig voor afscheiding gestemd.

Uiteindelijk mocht het niet baten voor de separatisten. Het referendum is illegaal en de Europese Unie zal Catalonië niet erkennen als onafhankelijke staat. Daar komt ook nog bij kijken dat het overgrote deel van het Spaanse Senaat een half uur na de onafhankelijkheidsverklaring stemde dat Madrid mag optreden tegen een opstandige regio volgens Artikel 155. Hierdoor verloor de regio Catalonië helemaal zijn autonomie. Puigdemont, de president van Catalonië en initiatiefnemer van het referendum vluchtte naar België. Spanje nam de regering over van Catalonië.

Drie jaar eerder, op 18 september 2014, stemden de Schotten over de (on)afhankelijkheid van Engeland. Ruim 3,5 miljoen Schotten gingen die dag naar de stembus voor een democratisch besluit over de toekomst. Uiteindelijk was de uitslag niet te betwisten: 55% stemde tegen onafhankelijkheid, met 45% die wel voor de onafhankelijkheid was. De opkomst was hoog: in Schotland wonen ruim 5 miljoen mensen en 84,5% van de stemgerechtigden ging stemmen.

Na de Brexit is er toch weer een verlangen om van het Verenigd Koninkrijk af te scheiden, zodat Schotland bij de Europese Unie kan blijven. 62% van de Schotten schaarde zich bij de ‘remainers’. Eerste minister van Schotland, Nicola Sturgeon, signeerde in maart 2017 een brief met het verzoek voor een nieuw referendum, volgens BBC. Volgens Theresa May was het “niet het moment” om te stemmen voor de afscheiding van Schotland, het zal beter zijn om af te wachten wat uit de Brexit-deal komt. Twee jaar later liet Nicola Sturgeon weten dat er weer plannen zijn voor een referendum, volgens meerdere bronnen, waaronder The Guardian.

Er zijn dus niet veel overeenkomsten: Catalanen stemden veel minder en de Spaanse overheid deed zijn best om de bevolking te demotiveren. Ook was het referendum nooit legaal, waar het Schotse referendum wel was goedgekeurd. In Schotland gaat het meer om het loskomen van Engeland vanwege de Brexit.

Korte geschiedenis

Tussen Spanje en Catalonië zijn er altijd spanningen geweest. Ruim vijfhonderd jaar geleden werden Spanje en Catalonië samengevoegd, maar Catalonië behield altijd veel zelfstandigheid. Uiteindelijk is er veel strijd geweest tussen Catalonië en Spanje. Keer op keer overwon Spanje de strijd met Catalonië. Toen Catalonië weer een nederlaag ondervond in 1714, besloot Filips V (de nieuwe koning van Spanje) dat alles wat Catalaans is, verboden werd. Denk aan de taal en klederdracht. In de jaren ‘30 voerde Franco hetzelfde verbod in, omdat Catalaanse cultuur niet bij Spanje zou horen.

Ook spanning tussen Schotland en Engeland: koning Jacobus VI van Schotland werd in 1603 ook koning van Engeland en Ierland. Honderd jaar lang bleven beide koninkrijken onafhankelijk, totdat in 1707 de Aktes van Eenheid door het Engelse en Schotse parlement werden ondertekend: Groot-Brittanië was een feit. Er waren echter geen economische voordelen of een beter bestuur voor Schotland. In 1714 erfde George I van Hannover de troon, en Jacobus Stuart, de Schotste koning, werd verbannen. Hierdoor ontstonden opstanden en de Jacobieten (de opstandelingen die Jacobus Stuart terug wilden) werden verslagen. Door politieke en economische redenen bleef de behoefte voor onafhankelijkheid bestaan.

Het teken van de Catalaanse onafhankelijkheid op straat in Barcelona

Waarom onafhankelijkheid anno nu?

Een meerderheid van de 7,5 miljoen Catalanen wil zelf beslissen via referenda. Dit, omdat volgens hen Spanje altijd al voor ze beslist. Het referendum zou legaal en door Spanje erkend moeten zijn. Ook is de economie een reden: Catalonië is met een BBP van 214,9 miljard euro vergelijkbaar met de welvarende landen van Europa, zoals Ierland of Finland. Volgens Maria Pique, spindoctor van Puigdemont, focust Spanje alleen op grote bedrijven terwijl er in Catalonië veel kleine bedrijven zijn. Het belastinggeld moet ook naar Catalonië, vertelt ze aan NRC. Ook wil Catalonië zelf infrastructuur aanleggen, zoals een beter goederenspoor langs de kust en een hogesnelheidslijn van Barcelona naar Valencia. Catalaans moet als taal erkend worden en Catalonië wil een nieuw verbod op stierenvechten. Als onafhankelijke republiek moet Catalonië een eigen paspoort krijgen en niet langer onderdeel zijn van de constitutionele monarchie Spanje.

Het Schotse referendum in 2014 werd gehouden vanwege de Brexit, zodat Schotland in de EU kon blijven. Ook is er een economische reden: financiële bedrijven als de Royal Bank of Scotland overweegt om te verhuizen naar Londen vanwege de Brexit. Dit is niet gunstig voor de Schotse economie. Wat ook speelt is de politieke richting van Schotland ten opzichte van Engeland. “Schotten zijn linkser georiënteerd dan de Engelsen,” zo is te lezen in de Volkskrant. “De Scottish National Party van Salmond, te vergelijken met de Nederlandse SP, spreekt hen veel meer aan.” Daarbij voelen Schotten zich niet Engels door cultuurverschillen volgens een artikel van nieuws.tpo. over beweegredenen voor een Schots referendum.

Twee trotse bevolkingen die niet hun neus ophalen voor een referendum voor onafhankelijkheid. Schotland en Catalonië zijn niet alleen geografisch en cultureel totaal verschillend, maar ook de beweegredenen voor een referendum waren anders.