Australië en hun strijd voor persvrijheid

De Australische wet geeft geen duidelijke bescherming aan journalisten. Het wordt zelfs de meest media-vijandige wet in het huidige wetten systeem genoemd. Desondanks, Australië een westers land is, is er geen vrijheid van meningsuiting zoals wij die kennen in Nederland. Reporters without borders is een organisatie die landen rangschikt op verschillende factoren van persvrijheid. In deze ranglijst staat Australië op nummer 26 in 2019. Dit is 5 ranken lager dan het jaar ervoor en ter vergelijking stond Nederland in 2019 op plaats 4. Vooral de onderzoeksjournalistiek in dit land loopt gevaar.

Twee jaar geleden schreef de journalist Annika Smethurst een verhaal voor ‘the Sunday Telepgraph’ over geheime plannen van de regering. Hierin stond dat ze een geheim voorstel wilde doen om het afluisterbureau ‘the Australian Signals Directorate’, naast buitenlandse gevaren, ook Australische burgers af te laten luisteren. Een jaar na de publicatie van dit verhaal viel de politie haar appartement binnen. Ongeveer zeven uur lang is de politie bij haar binnen geweest om haar huis, telefoon en haar computer te onderzoeken. De AFP (Australian Federal Police) had een bevel voor het binnenvallen omdat het verhaal van Smethurst een officieel geheim van de regering verklapte. Echter, een jaar na het binnenvallen van haar appartement heeft de rechtbank de inval van de politie nietig verklaard. Ze mochten niet binnenvallen, maar de rechtbank heeft de politie wel de ingevorderde spullen van Smethurst laten houden. De journaliste en haar bron zouden dus nog steeds vervolgd kunnen worden door de rechtbank. Verder wilden de rechters niets verder kwijt over de illegaliteit van de inval. Alleen dat de politie de ingevorderde spullen mocht houden. Dit betekent dus eigenlijk voor de toekomst dat de politie in elk huis, van elke journalist of omroep mag binnenvallen vanwege gepubliceerde artikelen. Daarnaast komen ook de bronnen van deze artikelen in gevaar wat weer tegen de regels van de journalistiek inwerkt. Zelfs één dag na het binnenvallen van het appartement van Smethurst werd ook het hoofdkwartier van de publieke omroep ABC binnengevallen. Hier zochten ze de klokkenluider die een rapportage had gemaakt over oorlogsmisdaden van Australische militairen in Afghanistan zoals het onwettig vermoorden onbewapende burgers.

Onderzoeksjournalistiek in Australië loopt dus gevaar. De journalisten die deze verhalen publiceerden deden dit in het publieke belang. Echter, denkt de regering en de politie daar anders over. Journalisten in Australië moeten dus erg voorzichtig zijn met wat ze publiceren. Niet alleen kunnen zij in de problemen komen, maar bijvoorbeeld ook de editor waarnaar het stuk wordt verstuurd. Verhalen worden zelfs gecontroleerd door advocaten om er zeker van te zijn dat er geen laster of smaad in zit. Een groot struikelblok in het huidige rechtssysteem zit in de defamation acts (wetten betreft smaad). ‘Journalisten mogen iemand niet publiekelijk in een kwaad daglicht zetten. Doen ze dit wel, bestaat er een grote mogelijkheid dat de journalist of de nieuwscoöperatie naar de rechtbank moet en/of een boete krijgt’, zegt Nicholas Cole van Cole Media & Entertainment. Nicolas is media advocaat in Sydney, Australië. De journalist kan zich wel op meerdere manieren proberen te verdedigen. Door iets aan te kaarten als publiek belang, eenvoudigweg omdat het waar is of ze vinden dat het verhaal op een redelijke manier geschreven is en geen laster bevat. Desondanks, is de wetgeving zo gecompliceerd dat het erg moeilijk is om jezelf te verweren in zo’n zaak.

In veel westerse landen is er het recht op vrije meningsuiting (freedom of speech). In Australië is dit niet het geval. Hier hebben ze ‘freedom of expression’. Het verschil zit het hier in het onderbouwen met logica. Freedom of speech is altijd logisch onderbouwd en gebaseerd op rationaliteit. Er wordt letterlijk gezegd wat men denkt. Freedom of expression is hier alles daarbuiten. Het kan bijvoorbeeld ook met emotie of kunst iets uiten. Zolang het maar niet letterlijk gezegd wordt. Ook al zit er niet altijd rechtstreeks logica in kunnen journalisten hier toch mee in de problemen komen. Naast geen ‘echte’ vrijheid van meningsuiting te hebben, krijgen journalisten veel te maken met ‘defamation laws’. Deze wet staat eigenlijk aan de andere kant van de wet van freedom of expression.

De invallen bij de journalist Smethurst thuis en nieuwsomroep ABC hebben bewegingen onder de journalistiek gestart zoals de ‘Your Right To Know’ campagne. Letterlijk vertaald naar: jouw recht om te weten. Zo willen zij in Australië aandringen op een hervorming van de wet. Het is een coalitie van de meest toonaangevende Australische mediaorganisaties om zo het recht op kennis van het Australische publiek te beschermen. Een grote actie van deze organisatie was op 20 oktober in 2019. De grote kranten hadden alle letters van de voorpagina van hun kranten met zwart doorgestreept.  Dit deden ze als tegenreactie van de regering om klokkenluiders en ook de journalistiek makkelijker te bestraffen.